La Región

REPORTAJE - MÚSICA

A gaita, en pedra e madeira

A investigadora de arte medieval Ruth Foxo está a realizar un estudo pioneiro sobre as imaxes de gaitas e gaiteiros dos templos civís e relixiosos de toda a Península. "É un traballo apaixoante para min", apunta a experta. 

Iconografía da gaita no retablo da capela de San Xosé de Sabuguido, en Vilariño de Conso.
Iconografía da gaita no retablo da capela de San Xosé de Sabuguido, en Vilariño de Conso.
A gaita, en pedra e madeira

Leva a música tracidional galega no sangue e a arte espertou o seu interese dende pequena, acompañando a seu pai na búsqueda de imaxes de gaitas e gaiteiros en edificios civís e relixiosos de España e Portugal. Graduada en Historia da Arte, a ourensá Ruth Foxo decidiu unir as súas dúas paixóns e facer delas a súa forma de vida.

Actualmente está inmersa nun traballo de investigación pioneiro sobre a iconografía da gaita na Península Ibérica. "É un traballo apaixoante para min. Aparte de facer turismo visitando templos, recibo un coñecemento fantástico de primeira man e podo aportar algo que non está estudado", comenta Ruth.

Hai tres anos que arrancou con este proxecto que, segundo calcula, verá a luz nun ano. Apoiada nun pequeno estudo da Gran Enciclopedia Galega, Ruth seleccionou os templos que debía visitar e comezou poñéndose en contacto cos responsables destas institucións para que lle permitisen o acceso aos amosteirocelanova_resultrquivos e aos espazos que, polo xeral, non están abertos ao público.

Entre as imaxes que forman parte do seu estudo destaca a do capitel esquerdo da porta da igrexa de San Francisco: unha tríada céltica de inicios do século XIV. "Esta secuencia móstranos como, nesa época aínda prefolclórica, a gaita era un instrumento moi vivo. O gaiteiro aparece no medio de dous bailaríns que danzan ao seu son. Visten roupa talar e a gaita daquela non levaba roncón", explica a experta.

Do seu percorrido pola provincia, tamén enumera o anxo gaiteiro que aparece na igrexa conventual de Santo Domingo de Ribadavia, tamén do século XIV; a cruz procesional do século XVI que mostra catro gaiteiros, e que se expón actualmente no museo da Catedral; e imaxes de representacións de Nadal con gaiteiros como as da igrexa de Vilamaior do Val, en Verín; a ermida de Sabuguido, en Vilariño de Conso; ou o santuario das Ermitas, en O Bolo, entre outras.

De todo o material que a investigadora recompilou para documentarse, salienta: "É curioso ver como estudosos da arte atribúen a galeguidade á gaita aínda que apareza nun templo do sur de España". E é que no seu traballo de campo, Ruth tamén percorreu as demáis comunidade autónomas, sorprendéndose especialmente coa visita ás catedrais de León e Burgos. "Nelas podemos encontrar a verdadeira historia da arte a partir do século XIII. A representación iconográfica da gaita móstranos as distintas tipoloxías do instrumento, dende a gaita sen bordón do século XIII, en fermosas vidrieiras", apunta a investigadora de arte medieval.