Letras a la muerte de mi padre

En primer lugar y en nombre de la familia, muchas gracias a todos por vuestras muestras de afecto, amistad, amor en este momento -no por esperado- delicado y sentido. Y gracias tanto a los que estáis aquí con el esfuerzo de vuestra presencia como a los que nos transmitieron sus condolencias a distancia. Estamos juntos.

Os aporto un texto casi improvisado escrito ayer mismo a casi dos mil kilómetros de Ourense. He decidido escribirlo mayormente en gallego. Con mi padre hablábamos las dos lenguas indistintamente, también en función del contexto, -tenemos además mucha familia que habita fuera de Galicia, a la que mayormente agradezco su asistencia hoy aquí-. La verdad es que últimamente conversamos mucho en galego, se sentía a gusto, tamén con esa lembranza a la evocadora fala tixileira, no val dos Cunqueiros, en la escondida Asturias occidental, de dónde salieron los Menéndez en principios del siglo XX durante los invernos para buscarse la vida por ferias y parajes de las Españas, como diría Unamuno. Quizás, dicen los especialistas, es la memoria del recuerdo lejano, la también llamada “episódica”, aquella que al final de la vida vuelve al origen, a la infancia. Sin duda fué el gallego su inicial lengua materna -nunca mejor dicho-, porque la abuela Concha -que nunca olvidaremos- era galegofalante y natural de la aldea do Gabián, nome de ave de alturas, un requintado caserío acaroado entre os cumios montesíos do alto do Paraño e a Serra do Suído, que parte augas entre as provincias de Ourense e Pontevedra.

E enceto xa estas verbas do adeus.

Estaba este mercores as 11 da mañá sentado a carón dun compañeiro xornalista de Ucrania nun acto profesional en Bruxelas, organizado pola UNESCO. Nun momento dado o meu colega, por nome Serguei Tomilenko, ensinoume inquedo seu móbil co pestanexar dunha alarma vermella que alertaba a poboación de Kiev que de novo voaban mísis rusos sobre a capital... Case simultáneamente, recibín un whasapp urxente do noso irmán médico Carlos indicando a gravidade da situación do noso pai, co comenzo da fin da sua vida, que se ía apagar axiña. Comenteillo a Serguei e dándome unha palmadiña de afecto preguntóume pola idade do meu pai. 95 anos díxenllle. Quedou parado, estantío e replicoume: noraboa, qué sorte.

Entendínlle perfectamente. Máxime no caso dun ucraniano. Tivémola sorte de disfrutalo moitos moitos anos. 95. Non está mal, xa asino agora mesmo sen dubidar... Unha longa vida dedicada ó traballo e a súa sempar -que vou dicir eu familia. Quero aquí subliñar e recomendar a semblanza que sobre él hoxe publica en La Region Chicho Outeiriño, gran amigo de campo e casa de todos nós á quen lle agradecemos de corazón a súa narracion que, coa súa moi singular prosa, ricaz na adxectivación e envolta en felices arrecendos cervantinos, agasallounos desde as páxinas do noso diario local, nun día triste coma ó de hoxe.

Dicía que levou a cabo unha longa vida limpa, chea de honestidade e bondade. Con problemas como todo o mundo pero que, tralas inquedanzas iniciais, sobrelevaba cun sentido do humor moi irónico e propio do país. Moito rimos! Cando non había verbas, houbo xestos, acenos, actitudes que falaban sen falar. Comunicación non verbal. Toda unha complicidade. Na discreción estaba a sua mensaxe, no silenzo a sua sentencia, na sua educación a sua sagacidade.

E ben choqueiro que era, esbardallante as veces, e, aínda que soe un pouco irreverente para unha nota necrolóxica afirmarei que ría ata case afogar co repetido conto aquél dun amigo que se atopa con outro e que lle solta…”Carall.., Manolo, canto tempo sen verte…Oín falar tan ben de tí que pensei que morreras”...

Enfin, desfrutaba relembrando milleiros de anécdotas como aquela do saco de 82 quilos de faba acanelada dún que chamaban “o capitán” na feira de Monterroso - “Vintecinco xastres xuntos dacabalo dun raposo”, sempre citaba- que a pouco case escacha meu lombo adolescente e que deixou abandoado alí, no posto, e sen cobrar, amolado porque non estaba dacordo co prezo ofrecido. O malpocado “capitán” marchou rufo e aspaventado e meu pai soltou a sentenza:

Éste roubounas!

Enfin, mil contos e algunha falcatruada propia do arrandear dos feirantes, que diría Cunqueiro. A sua outra faciana burocrática e de xestión era talvez non por necesaria, máis aburrida. Como director xerente do Almacén de Menéndez e Compañía S.L., do noso benquerido barrio do Posío, andaban sempre enleado entre números, cartas, albaráns e preocupacións…. Que tedioso era aquel labor madrugador de repaso de innumerables facturas que cantabamos Carlos e eu máis durmidos que despertos… Menos mal que axiña volvían as alegrías e as risas descontraídas procedentes do segundo piso onde moraba o campamento dos Villalvas, a nosa outra media laranxa familiar e no que fuches cuñado ben querido, unidos para sempre por mor do amor coa cuarta filla do señor Andrés, o inspector de Aduanas, a nosa nai Julia, a primeira da saga en nupcias daquela primavera de 1958. Menuda voda. Auga e aceite…. Pois funcionou e velaí o resultado…non sí? Maria, Julia, Alicia, Anselmo e Andres, o resto da gran familia que creachedes cos nosos cónxuges, fillos, sobriños, tíos, curmáns e mesmo Roi, o voso primeiro bisneto.

E máis nada, boa viaxe peregrino. Saúdos ao tío Adolfo, e a toda a tropa de por alá arriba. Grazas e mision cumprida. Vai tranquilo, segue escoitando a Mozart, e voa con éste o noso derradeiro aplauso….

(Extracto del texto leído el pasado 8/5/2025 durante el funeral en memoria de Luís Menéndez Pérez, en la iglesia de la Santísima Trinidad, por Luís Menéndez Villalva, periodista y primogénito de sus siete hijos, quien habló como portavoz de la familia)