“El agente secreto”, unha odisea da memoria

Estreouse hai unhas semanas El agente secreto de Kleber de Mendonça Filho, a película nomeada en catro categorías dos Óscar e que gañou o premio a Mellor Director no último Festival de Cannes. Seguramente un dos filmes internacionais do ano e un dos acontecementos máis importantes do cinema brasileiro da última década.

“A nosa historia ten lugar en brasil en 1977 en tempos moi travesos…” indica a frase que abre a película mentres soa a Samba no Arpége e Marcelo. Un profesor que foxe dun pasado turbulento, chega a unha gasolineira no medio da nada, onde aparece un corpo sen enterrar, debaixo dun cartón. Pouco despois de encher o depósito, unha patrulla policial deteno. Non atopando nada raro no coche, igualmente intenta subornalo. El libérase da situación ofrecéndolle un paquete de cigarros. Cando se marcha, o cadáver segue alí, á mercé das moscas e das miradas indiferentes da policía, en plena celebración do carnaval... Unha escena inicial cargada de simbolismo por unha película ambientada nun pasado ditatorial cargado de crimes aínda sen enterrar.

A morte e o peso da represión, están sempre presente no filme, pero non escurecen nunca a forza, a positividade e a alegría que tamén forman parte do ser humano.

O filme, dividido entre presente e pasado, xoga coa duplicidade e coa simboloxía durante os seus 160 minutos de metraxe. Kleber de Mendonça Filho empezou a súa carreira como crítico de cinema, e utiliza con sabedoría abundantes recursos da historia do cinema para a súa película, entre citacións e metáforas, mestura diferentes xéneros e fai un relato sobre a resistencia. Curiosamente, El agente secreto é un filme que ten bastante en común con Una batalla tras otra de Paul Thomas Anderson, outra película sobre a resistencia marcada pola esperanza na humanidade. Quizais menos absurda desta última – aínda que o relato visual da perna asasina vai bastante nesta dirección - , El agente secreto, ao igual que o último filme de Thomas Anderson, xoga con diferentes xéneros cinematográficos, desde o thriller á comedia, pasando polo drama familiar e o humor negro, para contarnos con extrema vitalidade unha historia profundamente humana. A morte e o peso da represión, están sempre presente no filme, pero non escurecen nunca a forza, a positividade e a alegría que tamén forman parte do ser humano.

Extraordinario o actor Wagner Moura interpretando o protagonista, pero tamén o resto do reparto que o acompaña. A fotografía setenteira da un toque vintage ao filme que ao igual está enriquecido por unha banda sonora resultado dunha profunda investigación vinculada coa memoria emocional e cultural da rexión do Noroeste de Brasil.

Por suposto, o cinema ten un lugar especial nesta narración en diversos planos de lectura e non só polas citación concretas ao Tiburón (1975) de Spielberg ou á película de Hitchcock co mesmo nome. Quizais, a mellor metáfora cinematográfica é a que converte o antigo cinema nun banco de sangue, onde grazas as transfusións hai posibilidade de asegurar que a vida continúe. Non quero facer demasiado spoiler. Simplemente contar que neste lugar acontece a escena clave do filme: o pasado e o presente xúntanse e o baleiro volve a encherse de vida.