“A Maiores”: A memoria dun tempo distinto en Muíños

Na Abelleira, unha pequena aldea de Muíños, naceu Benita Álvarez, que aos seus 91 anos conserva unha memoria viva e chea de matices, capaz de reconstruír unha vida enteira a través de pequenas historias. Cun carácter agarimoso e un humor cheo de retranca, Benita constrúe un relato no que dialogan pasado e presente.

Un dos episodios que revive con máis claridade é o do seu primeiro encontro co que acabaría sendo o seu home. Non foi nada extraordinario, di, senón unha escena común das festas de antes. “Coñecín ó meu marido nunha festa de Cados, que se chamaba Santa Mariña. Iamos paseando as rapazas e había unha señora vendendo unhas copiñas de licor café. E el colleu unha, botoume a man ó ombro e deuma a probar”, conta, deténdose nos detalles como quen percorre un camiño coñecido. A resposta que lle deu, lembra entre risas, xa deixaba entrever o seu carácter: “Contesteille: ‘Ai, ai, ai, tu queres que che sepa os teus secretos’”.

Casaron sendo moi novos, nun contexto no que a vida adulta chegaba cedo e apenas deixaba espazo para a dúbida. “Sobre os 18 anos ou así”, explica con naturalidade. Con todo, a súa historia non rematou aí, senón que se prolongou no tempo ata o punto de renovar ese compromiso décadas máis tarde. “E ós 50 volvemos ir á iglesia e casar de segunda”.

Traballo e esforzo

Se hai un fío que atravesa toda a súa vida é o do traballo. Un traballo constante, variado e, na maioría dos casos, invisibilizado. Como tantas mulleres da súa xeración, Benita asumiu tarefas de todo tipo, adaptándose ás necesidades do momento sen cuestionar a carga que iso supoñía. “Faialle a masa ós albañiles, para non pagar, que non tiñamos”, relata, resumindo nunha frase a realidade económica da época. Mesmo nas dificultades, atopa espazo para o humor. “E dicíanme: ‘Ai que masiña tan boa’. E logo ó mellor non lle botaba o cemento que necesitaba e caía o trozo”, lembra entre risas.

A súa capacidade de adaptación levouna a desempeñar labores pouco habituais na época, como a participación nun negocio funerario, unha experiencia que lembra como unha tarefa máis. “Puxemos a funeraria. Saíamos facer enterros e seguros polos pueblos. Traballei moitísimo”, di coa templanza de quen entende o traballo, non como unha elección, senón unha condición necesaria para saír adiante.

Nese contexto, a súa casa converteuse tamén nun espazo aberto ós demais, un lugar onde sempre había alguén a quen atender. A hospitalidade formaba parte da vida cotiá, mesmo cando os recursos eran escasos. “Mandábanmos xente para a casa e dicíanme: ‘Nena, marcha facerlles de comer’”, lembra, “e eu dicía: ‘pero papá, se eu non teño nada’, pero dicíame que eu arranxaba uns ovos, unhas patacas fritas e un chouriziño e xa estaba”. Na sinxeleza desa solución reside unha forma de vida na que compartir era máis importante ca ter.

Co paso dos anos, ese ritmo incesante foi deténdose. Hoxe, xa afastada das obrigas que marcaron a súa vida, Benita enfróntase a unha realidade que lle resulta allea. “Agora abúrrome”, confesa. A comparación co pasado xorde de maneira espontánea cando lle di ós seus fillos que o de hoxe “non é traballar, ó quente e con luz”. Non coma ela, que “andaba de noite baixo unhas nevadas e sen luz”. A dureza daquelas condicións non aparece nas súas palabras como unha queixa, senón como unha evidencia que, dalgún xeito, lle daba sentido ó día a día.

O cambio máis profundo, porén, non está só nas condicións materiais, senón na maneira de relacionarse. Benita observa con certa nostalxia a transformación das aldeas, agora máis baleiras e, ó seu ver, menos solidarias. “Antes axudabámonos uns a outros. Agora non, iso non existe. Hoxe é todo distinto”, afirma. Para ela, o pasado non era mellor en todo, pero si diferente no esencial, na proximidade entre as persoas. “Antes iamos sachar e dicía o papá: ‘nenas, imos axudarlle a esta persoa’. Pero agora non”, explica, lembrando unha dinámica comunitaria que hoxe considera desaparecida.

“O mundo está cambiado de todo. Hai cousas que serán para mellor, pero...”, conclúe, deixando a frase aberta, como se non fixese falta engadir nada máis. Nas súas palabras condénsase non só unha vida de esforzo, senón tamén a historia dun cambio profundo que afecta a toda unha maneira de vivir no rural galego. A través do seu relato, Benita Álvarez convértese na voz dunha xeración que conecta dous tempos distintos, ofrecendo unha mirada íntima e honesta sobre o que se gañou, pero tamén sobre o que quedou polo camiño.