Otero Pedrayo, o xenio xeneroso

Este venres, 10 de abril, cúmprense 50 anos do falecemento de Don Ramón Otero Pedrayo, unha das grandes figuras da literatura e a cultura galega, personalidade sobranceira da chamada Xeración ou Grupo Nós, do que formaron parte, entre outros, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Vicente Risco, Antón Losada Diéguez ou Florentino López Cuevillas. O grupo recibiu tal denominación por constituírse ou referenciarse arredor da revista homónima (Nós), creada en Ourense en 1920 e publicada ata 1936, comezo da guerra civil en España.

A figura de Otero Pedrayo atinxe moi diversas especialidades: novelista, narrador, poeta, ensaísta, investigador da historia, xeógrafo e orador. A súa obra ocupa un espazo extraordinariamente relevante no ámbito cultural galego, cunha grande influencia nas xeracións posteriores. Considerado Patriarca das Letras Galegas, foi o primeiro presidente da Editorial Galaxia, foco de resistencia galeguista durante a ditadura de Franco. O seu talante liberal e democrático, xunto co seu talento e formación intelectual, convérteno nunha referencia esencial da cultura contemporánea galega.

Os que chegaron a coñecelo destacan a súa bonhomía, bondade, carácter conversador e formación enciclopédica. Eduardo López, actual presidente da Fundación Otero Pedrayo e director da Axencia para a Calidade do Sistema Universitario de Galicia, lembra que o coñeceu con 15 anos en Trasalba: “Fun á súa casa para pedirlle bibliografía e cando volvín xa me dera o traballo feito. Adicoume persoalmente o libro ‘Arredor de si’”.

Pola súa banda, Carlos Baliñas, catedrático de filosofía, foi alumno seu en Santiago: recórdao como un profesor singular, gran orador e moi bondadoso, que “aprobaba a todo o mundo” e atraía alumnado polo seu galeguismo.

Ramón Villares, catedrático e membro da Real Academia Galega, lembra unha conferencia súa en 1972: “Falaba de cousas que non entendía moi ben. Moita xente dicía que asistira ás súas charlas e non lembraba de que trataban. Eran engaiolantes”.

Grandes recordos

Ángeles Castro, antiga alumna na Universidade de Santiago, recorda que foi un profesor xenial e encantador, con clases “moi amenas” que funcionaban como conferencias máis que leccións académicas. Moitos estudantes doutros centros asistían ás súas sesións, incluído Xosé Manuel Beiras, que incluso ía recollelo.

“Non era un profesor habitual, estamos falando de 1954-1955. Non gardaba distancias co alumnado e todos o admirabamos”, explica.

Castro lembra que falaba de temas moi diversos, desde Cantabria ou o País Vasco ata Argentina ou Manzaneda, sen seguir un programa fixo. Aínda así, a asistencia era constante: “Eramos poucos na clase, pero sempre iamos porque eran clases amenas e fascinantes”.

Tamén destaca o seu trato humano: “Preguntábache de onde eras, interesábase por todo. Dirixiu a miña tesina sobre O Carballiño. Creo que, ao non ter fillos, o seu afecto acabou dirixíndose ao alumnado”.

Actos no inicio do Ano Oteriano

As actividades do Ano Oteriano comezan este venres en Santiago, os días 10 e 11 de abril, cunha extensión o domingo 12 en Ourense. En Santiago de Compostela, no salón de actos do Pazo de San Roque e no paraninfo da Facultade de Xeografía e Historia, haberá un amplo abano de conferencias, encontros académicos e actos institucionais arredor da figura de Ramón Otero Pedrayo.

As actividades continuarán o domingo 12 en Ourense, onde se celebrará unha misa na Catedral en lembranza de Otero Pedrayo polo 50 aniversario do seu pasamento. O acto relixioso, previsto para as 10:30 horas, estará oficiado polo bispo de Ourense, José Leonardo Lemos, e contará coa participación da Coral De Ruada. No acto, o presidente da Fundación Otero Pedrayo, Eduardo López, lembrará a oración fúnebre pronunciada na mesma catedral en 1976 polo frade galeguista Xosé Isorna Ferreirós.

Deste xeito, o Abril Oteriano reafírmase como un espazo de reflexión e divulgación cultural arredor dunha das figuras clave da cultura galega.

Juan Luis Saco

No podía contener tanta humanidad”

Juan Luis Saco, anterior presidente da Fundación Otero Pedrayo, lembra que foi o único ao que lle deu clase no bacharelato e na universidade. Destaca a súa humanidade e carácter profundamente humano, así como as súas leccións maxistrais sen guion fixo. Recorda tamén como no bacharelato, en terceiro curso, pasou meses falando do Imperio Romano e Traxano, sen seguir programa estrito.

Eduardo López

Adicoume o seu libro ‘Arredor de si”

Eduardo López, presidente da Fundación Otero Pedrayo, lembra que o coñeceu de neno en Trasalba. Destaca a súa xenerosidade intelectual, como cando lle fixo un traballo escolar completo tras unha visita á súa casa. Tamén lembra con agarimo a dedicatoria persoal do libro “Arredor de Si”, asinada como lembranza dun “vello e decimonónico amigo”.

Carlos Baliñas

Un profesor que aprobaba a todos”

O catedrático de Filosofía da USC, Carlos A. Baliñas, lembra a Otero Pedrayo como un profesor singular, bondadoso e moi galeguista, que “aprobaba a todos”. Destaca unha anécdota sobre unha alumna que confundiu un río galego co Támesis, o que provocou a súa resposta amable e o aprobado automático.

Ramón Villares

Dicía que tiña gusto polos recordos”

O historiador e membro da Real Academia Galega, Ramón Villares, lembra unha conferencia en 1972 que lle resultou incomprensible naquel momento pero reveladora co tempo. Destaca a súa memoria prodixiosa e interese polos recordos familiares e históricos, así como a súa formación autodidacta na vida e nos cafés.

Remedios Moralejo Álvarez

Nuestra relación fue muy personal”

A antiga directora da biblioteca universitaria de Zaragoza, Remedios Moralejo Álvarez, lembra unha relación moi persoal e académica exemplar, con clases que eran auténticas conferencias amenas e moi concorridas. Destaca a súa capacidade para facer exames imprevisibles, pero tamén o cariño e respecto que espertaba no alumnado.

Maribel Outeiriño

Hablaba de todo con mucha naturalidad”

A xornalista Maribel Outeiriño lembra a Otero Pedrayo como unha persoa aberta, comunicativa e comprometida, sempre disposto a conversar e compartir ideas. Destaca as súas memorias como un retrato extraordinario da súa personalidade, e subliña que moitos investigadores posteriores tiveron que volver ao seu legado para comprender Galicia.