A estrea Allariz da muller do sedeño, Yaixa Villar

Vestidos de branco e co tradicional pano da Festa do Boi ao pescozo, os homes do sedeño da asociación Xan de Arzúa son a máxima autoridade durante o evento principal da celebración, as saídas do boi. Eles son os encargados da seguridade, tanto para o animal como para os participantes. Unha “responsabilidade chea de orgullo” que cumpren pese ao risco que supón.

Ao igual que a moitos outros papeis protagonistas das festas máis senlleiras da provincia, está tradicionalmente realizado por homes, máis non exclusivamente. Desta volta, na Festa do Boi 2026, a alaricana Yaixa Villar Bretaña converteuse na segunda muller do sedeño aos seus recentemente cumpridos 18 anos, a idade mínima para “meterse” ao grupo.

Criada a escasos metros da Casa do Boi, o punto do que saen tódalas carreiras da festa, Yaixa confesa que xa tiña decidido ser muller do sedeño dende hai tempo, pero non tiña a idade. Para cubrir este rol, o único que se necesita é unha boa forma física e ser maior de 18 anos. A moza contou cos ánimos do seu irmán, Gonzalo Villar, que tamén é home do sedeño dende hai anos. “De velo ano tras ano, de participar eu nas carreiras... Naceume a idea e pensei: Porque non?”. Así, confesa que a súa decisión tamén serve para “mostrarlle ás novas xeracións e ás mulleres que se queiran implicar, que tamén poden”.

“Moita xente pensa que son eu a primeira muller do sedeño, mais non é así”, apuntou a alaricana, “a primeira foi Maite, hai anos xa, que quero mencionala porque ela si que foi a primeira e eu só decidín coller o seu relevo”. Pola súa banda, Maite Alamino, conta que fai preto de 30 anos que ela agarrou o sedeño “unha ou dúas veces, daquela non había tanto protocolo e dixéronme ‘colle a corda e proba’”. Ademais, quixo dedicarlle unhas palabras de agarimo a Yaixa: “Deséxolle todo o ánimo do mundo e estarei véndoa. Alégrome moito de que se animen as mulleres e seguro que o fai xenial”.

“Enfrontarse ao descoñecido sempre vén acompañado de dúbidas e algo de medo, especialmente ao entrar a estes espazos”, explicou, mais non podía estar máis equivocada: “Xa dende o primeiro momento, en canto me viron entrar pola porta saudáronme todos, presentáronse e deixáronme ver o bo ambiente que hai no equipo -formado por preto de vinte persoas- e, por enriba de todo, a vontade para que as cousas saian ben”.

O pasado sábado foi a primeira vez que o boi pisou as rúas alaricanas nesta edición. “Foi unha pasada. Sempre o corrín pero non se asemella en nada”, intentou explicar a moza, “é moi diferente correlo que ser home do sedeño”. Malia que antes de que saia sempre hai algo de nervios “porque estamos preocupados pola xente e que todo vaia ben”, o estreo saíu perfecto “grazas a eles e á confianza que temos entre todos”.

Termar do sedeño “é unha experiencia inexplicable, ata que o vives non sabes realmente como é. Fermosa, de verdade”, dixo. Supón un risco para eles, e, malia que non é habitual, non é a primeira vez que resultan feridos. Lonxe de recibir comentarios negativos, Yaixa confesa sentir o respaldo da veciñanza: “Todo o mundo se porta xenial. Páranme aínda que non os coñeza para felicitarme, para facerme comentarios do orgullosos que están de que haxa unha muller e agradecidos por todo o traballo por parte da asociación”.

Relevo xeracional

Yaixa é o exemplo do traballo da asociación Xan de Arzúa en prol do relevo xeracional. “Dende a asociación ponse moito énfase en involucrar aos máis cativos e creo que iso é o que enamora da festa, ver a todo o mundo desfrutando o Boi por igual”. Durante os vindeiros días, os veciños e visitantes poderán ver a Yaixa xunto aos seus compañeiros representando o orgullo e responsabilidade de leva-lo sedeño na man.