Manuel Prado, alcalde de Beariz, recolle vellas palabras do rural para “non deixalas morrer”

Todas as palabras teñen o seu propio ciclo vital. Nacen para dar nome a realidades, a obxectos, a unhas costumes ou a procesos que necesitan ser definidos; evolucionan coa sociedade á que pertencen; e, cando caen en desuso, desaparecen da fala cotiá. Pero esas voces “falecidas” gardan a forma de entender o mundo dalgunhas comunidades, e hai quen se resiste a deixalas “morrer” e por iso intentan conservalas para recuperar unha parte da memoria colectiva.

Cando o alcalde de Beariz, Manuel Prado López, estudaba a carreira de Filoloxía Hispánica, un traballo de clase levouno a recompilar palabras do léxico agrícola do seu pobo. Era entón o ano 1976, relata: “Certas noites de ruada, sentábame con xente maior e tomaba as notas oportunas que plasmei nesa tarefa”. Non recorreu a expertos, senón a xente de a pé e recolleu as expresións tal e como llas pronunciaban. Entregou o documento e aí quedou todo: reducido ao papel, mentres se convertía, inconscientemente, en testemuña da desaparición progresiva daquel vocabulario que se esforzara por manter vivo, paralela á desaparición das faenas labregas ás que este daba nome.

Ata que chegou o 2025. Unha reunión de antigos alumnos en Santiago de Compostela fíxolle lembrar que ese traballo existía. “Pareceume oportuno recuperalo, coas correccións morfolóxicas e ortográficas pertinentes”, explica. E non só iso: este ano decidiu publicalo en formato de libro. “Léxico agrícola de Beariz” é o seu título e reúne máis de 350 palabras, expresións e refráns relacionados coa terminoloxía que se empregaba décadas atrás no rural para designar certos labores agrícolas ao redor de tres grandes temáticas: a pataca, o millo e o centeo. “É unha homenaxe aos agricultores e gandeiros daquela época”, así o define.

Voces doutro tempo

Nas súas páxinas diferéncianse dúas partes concretas, acompañadas de debuxos realizados por Rafa Prieto que ilustran os procesos descritos. A primeira recolle unha exposición esquemática de como se desenvolvían os labores agrarios, utilizando o vocabulario que se empregaba de antaño para referirse a eles. A segunda é un glosario no que as palabras aparecen ordenadas xunto aos seus respectivos significados.

“Creo que á xente maior, sobre todo, pódelle facer ilusión”, afirma Prado López. É consciente de que “quizais, o 95 % de persoas mozas non coñezan estas palabras porque hoxe en día xa non se empregan”, algo que relaciona coa inevitable mecanización dos procesos que acabou por substituír as formas de traballo na súa época. Coa recuperación deste artigo de clase, cincuenta anos despois, quere facer fronte á perda da cultura da súa terra para que as novas xeracións aprendan sobre ela.