Cualedro, pioneiro na provincia en elaborar un censo das súas lápidas en galego

O escritor e dinamizador cultural Nica Palomares vén de completar o rexistro de tódalas inscricións funerarias en lingua galega que existen en Cualedro. Deste xeito, a súa vila natal converteuse na primeira de toda a provincia en contar cun censo completo das lápidas en galego nos seus cemiterios. Este traballo de campo sistemático cumpre ademais con tódolos parámetros esixidos pola iniciativa de educación social “Palabra e Memoria”, que estuda mediante a colaboración cidadá o patrimonio documental dos cemiterios galegos, e que xa recolleu datos de máis de 100.000 familias repartidas nos 313 concellos do territorio.

O informe elaborado por Palomares é o resultado de visitar as dez parroquias cualedresas, máis os cemiterios de Santa María das Mercedes, da Pedrosa, da Saceda e de San Martiño. En todos eses camposantos contabilizou un total de 1.185 propiedades funerarias, entre nichos, lápidas e anexos. O seu rexistro amosa que 54 familias, o 5% sobre o total, optaron pola lingua galega nas súas inscricións.

A lápida en galego máis antiga atopouna na aldea da Pedrosa (A Xironda), e data de 1983. En total, tres das 55 familias (5,45%) representadas nese camposanto escolleron o galego. No conxunto da parroquia da Xironda a porcentaxe sobe ao 6% (nove de 150) e os máximos do concello están no 8,5% de Atás (sete de 82), seguidos polo 6,66% de Baldriz (tres de 45) e San Millao (seis de 91) e polo 6,25 de Lucenza (sete de 112). Nunha posición intermedia sitúanse o 4,8% da parroquia central de Cualedro (7 de 146); o 4,7% do lugar da Pena Verde, en Rebordondo; o 3,9% en Vilela; o 3,6% en Carzoá e o 2,5 % de Santa Baia de Montes. A única parroquia que non ten ningunha inscrición en galego é Rebordondo.

Aumento nos últimos 10 anos

A investigación de Nica Palomares amosa que Cualedro reflicte de maneira semellante o que ocorre no resto de Galicia. Palabras coma “fillos” ou “netos” nas inscricións de recordo aos familiares falecidos son cada vez máis visibles nas placas que os recordan. De feito, a presenza do galego aumenta substancialmente na última década, en concordancia co que se aprecia no mapa elaborado polo xornalista David Canto Veiga e dado a coñecer en outubro de 2024 polo Consello da Cultura Galega.

Palomares afirma que Cualedro era “un dos poucos concellos que aínda non constatara ter lápidas en galego”, e salientou unha iniciativa que “pon en valor ás familias que usaron o galego”. Ademais, cre que serve como “toque de atención para as novas lápidas que se poñan”.