As pontes Novísima e do Milenio

Ourense equípase cunha nova ponte en 1971, a Ponte do Ribeiriño ou Ponte Novísima. Rematada en 1966, entra en uso cos Accesos a Galicia e a circunvalación da estrada Vigo-Madrid. Con 240 m de lonxitude, dotouse de dous arcos-bóvedas paralelos de formigón con 60 m de luz. Nos laterais conta con oito vans, seis no Couto e dous próximos da Chavasqueira. Aínda engulida polo crecemento urbano, é a menos transitada polos peóns. Finalmente, a Ponte do Milenio, inaugurada en 2001. Conecta o centro urbano coa dita circunvalación a través do Campo dos Remedios. O deseño é moi diferente das outras pontes. Neste a cuestión estética convive coa funcional. É autoría do enxeñeiro Juan Calvo e o arquitecto Álvaro Varela. Ao taboleiro en lintel e trazado curvo que acolle o tráfico rodado e peonil, engádese unha pasarela de perfil ondulado e formas tamén sinuosas que lembran unha gaivota. Cos seus cen chanzos, elévase máis de 20 m sobre o perfil e, na parte máis máis baixa, da a impresión que tocamos as augas do Miño.

Esta forma tan distinta non deixou indiferentes a moitos ourensáns, chegando a vela como símbolo de progreso, incluso substituíndo á Ponte Vella como identificador da cidade por algúns colectivos. Así aparecía nunha pancarta reivindicativa “Pro Sanidade Digna” exhibida nunha manifestación ou no logotipo da “Asociación de Enfermos de Crohn e Colitis Ulcerosa de Ourense”. Lembren ademais o anuncio televisivo do supermercado que nos recomendaba que “vivamos como galegos”, ilustrado coa Torre de Hércules, a Peregrina, a muralla de Lugo e… a Ponte do Mileno. Entón vía nestas representacións eleccións persoais, que optaban por un elemento con calidades estéticas. Agora creo que non é así. Os distintivos gráficos adoitan identificar a empresas e colectivos. Mesmo, a cidades e países, como o touro da fábrica de bebidas espirituosas co que algúns queren identificar a España, o oso ruso ou o león británico.

Quizá estas identificacións estean a cambiar, propiciando o uso de novos símbolos. Dubido se hoxe é máis fácil para a xente nova asociar aos Estados Unidos coa “M” das afamadas hamburguesas, ou coa marca de bebidas con sabor a cola, que con aquel Tío Sam que presidía as protestas antiamericanas dende finais do século XIX.

Quizá estas identificacións estean a cambiar, propiciando o uso de novos símbolos. Dubido se hoxe é máis fácil para a xente nova asociar aos Estados Unidos coa “M” das afamadas hamburguesas, ou coa marca de bebidas con sabor a cola, que con aquel Tío Sam que presidía as protestas antiamericanas dende finais do século XIX. Incluso a Cultura Manga substituíndo á silueta do monte Fuji ou o Torii xintoísta, cos que Occidente acostumaba representar todo o xaponés. Existe unha colección de cincuenta e dúas emisións da Real Casa da Moeda dedicadas ás capitais de provincia e cidades autónomas. No anverso aparece o escudo heráldico de cada unha, xunto co seu nome a palabra España coa “ñ” remarcada, outro símbolo hoxe consolidado. No reverso locen cadanseus elementos representativos de patrimonio cultural. Citando as galegas, como no anuncio dos supermercados, a da Coruña contén a Torre de Hércules, a de Lugo a muralla e a catedral; a de Pontevedra, a igrexa da Peregrina. E Ourense?. Penso que moitos esperariamos ver a Ponte Vella, o Santo Cristo ou As Burgas. Pois non, é a Ponte do Milenio. Existen outras excepcións significativas. Na de Valencia aparece o Palau de lles Arts Reina Sofía, de Calatrava. Na de Tenerife, o auditorio Adán Martín, do mesmo autor. En Bilbao o museo Guggenheim.

Quizais a sorpresa por atopar estas representacións resida en que os investigadores estamos demasiado convencidos de que só o patrimonio cultural tradicional ten a capacidade de actuar como identificador de identidade, sen reparar en novos símbolos que pronto foron asimilados. Lembremos a Torre Eiffel, de 1889, inicialmente cuestionada e pronto convertida en símbolo indiscutible de París. Que sería da iconografía de San Francisco sen o Golden Gate ou de Sydney sen a Ópera?. Tales feitos parecen indicar o desprazamento dos símbolos tradicionais dalgunhas cidades. Tamén Ourense? Neste sentido a Ponte do Milenio debería cumprir tres propiedades básicas aínda non consolidadas: as capacidades emblemática, simbólica e colectiva. Sen dúbida é chamativa, pero de momento non icónica -emblemática-, representa para algúns o progreso e a modernidade -simbólica-, e foi asumida por algúns grupos profesionais ou sociais, -colectiva-.

Eu, pola miña parte, non me manifesto de forma definitiva, sobre todo polos exemplos nun e outro sentido que citamos. Recoñézome cómodo como observador, chamando agora a atención sobre un feito que comezou a saltar do particular ao social.