O caso do metílico

O 2 de maio de 1963 a prensa galega recollía unha nova tráxica: un taberneiro de Santa Eufemia, no concello de Baños de Molgas, falecía tras consumir bebidas alcohólicas manipuladas. A noticia, que podería parecer un feito illado, sumábase en realidade a unha das maiores crises sanitarias e alimentarias da España franquista: o chamado Caso do Metílico, coñecido tamén por moitos historiadores como a verdadeira “colza do franquismo”.

A intoxicación comezara meses antes, cando diversas empresas distribuíron alcohol metílico destinado a usos industriais para a elaboración fraudulenta de bebidas alcohólicas. O metanol, altamente tóxico para o consumo humano, foi empregado para abaratar custos na produción de licores, augardentes e outras bebidas que chegaron a bares, tabernas e fogares sen ningún tipo de control sanitario efectivo.

As consecuencias foron devastadoras. Centos de persoas sufriron cegueira irreversible, lesións neurolóxicas e graves secuelas físicas. Moitas outras perderon a vida tras consumir pequenas cantidades de bebidas adulteradas. As cifras oficiais falaron de arredor de medio cento de mortos, aínda que diversas investigacións posteriores elevaron considerablemente ese número e apuntaron á ocultación de datos por parte das autoridades franquistas.

Galicia foi un dos territorios especialmente golpeados pola traxedia. En Ourense rexistráronse numerosos casos, e localidades pequenas viron como veciños e taberneiros enfermaban ou falecían de forma repentina. O caso do taberneiro de Santa Eufemia converteuse nun símbolo desa dimensión local dunha catástrofe de alcance estatal.

O réxime franquista tratou de minimizar o impacto do escándalo. A censura limitou a información publicada e evitou que a crise derivase nun debate máis profundo do sistema de control sanitario e da corrupción empresarial, sen afondar nas responsabilidades estruturais. Porén, detrás da intoxicación había unha cadea de neglixencias: empresas sen escrúpulos, falta de inspeccións eficaces e unha administración máis preocupada pola súa imaxe pública ca pola protección da cidadanía.

Sesenta e tres anos despois daquela noticia publicada o 2 de maio, o falecemento do taberneiro de Baños de Molgas serve para recuperar unha memoria incómoda. As traxedias silenciadas non desaparecen: simplemente agardan a que alguén volva contar a súa historia.