Sobre chuletas, etc

Calquera que sentase detrás dunha mesa de profesor tempo abondo ten que contar. E estes días, vendo que o tema de moda nas PAU, Abau, selectivo ou como lle chamen esta temporada, era o dos medios tecnolóxicos para evitaren a copia nos exames -incluso saíu neste xornal o outro día a foto dunha “chuleta”, malísima, por certo-, viñéronme á cabeza unhas cantas cousas de “copistería clandestina”.

Empecei con tratos con ese mundo alá por 1983 nos Salesianos, pois aínda que sempre fun bastante especialista en facer chuletas -logo llo aclaro- nunca as usei. Daquela, alí, un alumno un tanto despistado -por iso o cachei- usaba un método ben curioso. Tratábase dun pequeno aparello construído con dous anacos dun bolígrafo BIC cristal, unidos con dous arames ríxidos e unha goma elástica que facilitaba que unha megachuleta -un metro de longa por sete centímetros ancha- enrolada en ambos extremos, xirándoos fose pasando dun ao outro tantas veces como quixese o rapaz. Despois de collella estívena estudando ben e ao acabar a clase felicitei ao estudante, coa idea de darlle un notable no exame polo interese e a traballeira que pasara, aínda que a chuleta, como síntese de coñecementos, deixase moito que desexar... Pero todo o meu gozo nun pozo, pois díxome que el non a fixera, que “era prestada”. E deume certa pena cando me pediu que lla devolvese porque o prestamista “da outra clase” tiña exame despois e se non lla devolvía, íase cabrear. Pero non podía: eu era o único profesor dese nivel... Ademais quería ensinarlla aos meus colegas... E non lla devolvín. Que me desculpen ambos. 42 anos despois. Peza de museo.

A verdade é que sempre procurei ensinarlles a facer chuletas. Porque non se trata só de poñer en pequeno -imprimir agora- os apuntes, senón, sobre todo, de esquematizar, organizar, sintetizar e reducir os materiais de estudo. E se lles explicabas a necesidade de facer esquemas, non atendían tanto como se lles dicías que lles ías ensinar a facer chuletas. Que viña ser o mesmo. Método de facer chuletas: 1) Ler de corrido os apuntes para unha aproximación primeira; 2) Ler demoradamente, entendendo todo -consultas, dicionarios, etc.- subliñando e resaltando só os datos fundamentais con códigos de cores -data, amarelo; nomes, negrita; lugares, verde, por exemplo-; 3) Facer unha versión primeira, ampla, con esquemas individuais para cada tema, un folio; 4) Sintetizar nunha ficha A-6 (1/4 de A-4, un “folio”) por tema só a información, con chaves, abreviaturas, frechas... Só os datos clave, o esqueleto sen carne, sen redacción, mantendo os códigos de cores; 5) Desbotar estas primeiras fichas e pasalas a limpo, cotexándoas cos folios resume primeiros, mantendo os mesmos códigos e unindo con celo as novas fichas unhas a outras polos cantos para facer unha especie de acordeón manexable. E apostaba eu polo seu éxito, pois de seguiren o proceso, podían levar a “chuleta-acordeón-esquema” para repasar antes do exame, pero non a precisarían usar, porque seguro que xa terían aprendido a materia.

Por certo que “chuleta” é expresión moi do castelán peninsular -e das linguas na historia subordinadas, na penínusla- mentres que en México e Centroamérica lle chaman “acordeón”; en Arxentina, “machete”; en Chile, “torpedo”; en Perú, “plage”; en Cuba, “chivo”; en Portorrico, “bate”; en Bolivia, “chanchullo”, etc. Os irmáns de Portugal usan, sobre todo “cábula” -e o verbo “cabular”-, mentres que no Brasil son máis de “cola” -e de “colar”- ou de usaren “submarinos”.

Así pois, caros estudantes: facede chuletas con calma e método, sempre de produción artesanal e propia... E logo, non as usedes. O futuro non pode empezar con trampas. Nin o éxito nin a ética admiten atallos. Debedes ser mellores có mundo. E hoxe tédelo ben fácil.