Memoria ecuánime daqueles mortos

En Galicia houbo dous colexios menores: a saber, un en Lugo, o Eijo Garay, e outro en Ourense, o Calvo Sotelo. Eran do Frente de Juventudes e estaban feitos a imaxe e semellanza dos colexios maiores universitarios, pra ser ocupados por alumnos do ensino medio que asistían ás aulas nos institutos. A intención que os propiciou era a de crear elites políticas pró futuro. O conseguiron. De ambos xurdiron lideres políticos, si, pero non so de dereitas, tamén de esquerdas como non se esperaba. Noutras oportunidades xa se coñeceron nomes e apelidos xurdidos deses dous centros.

Isto de andar dun lado pra outro como andei eu, dende o berce deica o día da data, ten as súas vantaxes; en consecuencia, tamén as súas desvantaxes. Cursei o bacharelato interno no de Ourense, o sexto ano curseino en Pontevedra. Agora leo con certa frecuencia, malia que participe pouco neles, uns chats de antigos compañeiros de estudos. O de Ourense está composto por alumnos do Instituto do Posío, hoxe de Otero Pedrayo, pero os máis fomos compañeiros de internado; é dicir, que logo de catro ou cinco anos constitúen parte fundamental de algo que se asemella moito a unha familia, uns de esquerda, de dereita outros. O de Pontevedra é outra cousa, non os recordo a todos eles e, loxicamente, aínda participo menos no que non sei se chamar chateo.

O de Ourense estalles moi ideoloxizado, dun lado e doutro. O de Pontevedra, composto por ex alumnos do Colexio da Inmaculada, non o está. Mesmo o seu titulo é “avisos e felicitacións”. Porén levamos unha boa tempada no que un dos nosos compañeiros (grazas Fariñas) nos vai ofrecendo fotografías de como era a cidade daquela que nós eramos nenos; logo mozos, hoxe xa octoxenarios todos; xa saben que recordar é vivir.

Hai que amar os intentos de ecuanimidade e rexeitar a compracencia insolidaria cos sentimentos alleos

Todo isto venlles a conto de que hoxe vou comezar a ler os tres tomos que merquei de mañá cedo na miña librería de cabeceira, a Bandini. Trátase dos “Diarios da Segunda Guerra Mundial” escritos por Manuel Chaves Nogales. Chaves foi un home ecuánime, moi ecuánime, como tantos outros que viviron o exilio ou se quedaron en España padecendo todas as limitacións que, por repetidas, por inutilmente repetidas, afectaron e aínda afectan ó conxunto da sociedade española. Chaves morreu en Londres no 1944 ós corenta e sete anos. Foi a súa unha mente lúcida, quen de ollar o que sucedía dun lado e doutro, pois a condición humana sempre é a mesma e os mesmos son os erros e os acertos. De Chaves Nogales levo lido todo canto atinxe a España e, dígamoslle así, á súa circunstancia. Foi ver os tres tomos e collelos ó voo. Só me decatei de que atinxen á Segunda Guerra Mundial no momento de pagalos. Merqueinos igual. Esa Segunda Gran Guerra comezou en España.

Hai que amar os intentos de ecuanimidade e rexeitar a compracencia insolidaria cos sentimentos alleos. Hai que defender sempre os dereitos a que uns, pero tamén outros, veneren a memoria dos seus mortos. Hai que lamentar que, malia o tempo transcorrido, aínda haxa enterramentos nas cunetas e saber que non é abondo con gañar a guerra senón que tamén hai que gañar a paz e, aínda ó dia de hoxe, esa paz non se pode dicir que estea gañada. Se o estivese ninguén argumentaría criticamente que, logo de oitenta anos, se siga reclamando a memoria deses mortos, clamando por uns enterramentos dignos pró seus restos. Xente que o faga séguea habendo dun bando e doutro, mentres o número de foxas comúns segue deparándonos o segundo lugar do mundo logo de Camboia, a dos xemeres roxos.

En Galicia non houbo fronte bélico, só houbo represión e aplicación da chamada lei de fugas. En Ourense o eufemismo utilizado era o de cualificar os paseos como “levar ós presos ás claudias”. Claudiar é abatir. Xa claudiados, deixaron os seus corpos tirados nas cunetas. Tanto dereito teñen uns a lembrar ós seus mortos como teñen outros a facer o mesmo. So eran bos cidadáns uns, crentes nesto ou naquelo? Non consideralo así, nin ter procedido en consecuencia, explica a deriva política actual, a sociedade fracturada que novamente temos. Que difícil é gañar a paz! E que doado manter o estado mental de guerra.