Alonso Montero e a virxe do Cristal

Por máis que non sexa habitual neste espazo, o feito de que andara poñendo o pé nos derradeiros chanzos para escalar ó podio dos cen anos dáme licenza para fender a tradición e dedicarlle esta páxina ó xa ausente profesor que eu nunca tiven, pero si ó confidente co que compartín conversas arredor de dous dos seus máis brillantes faros guía e por un dos cales nos fixo militar no “PCE”. É dicir, a aquel mozo ateo que viaxou a Vilanova para “coñecer” á virxe do Cristal e que andou polas rúas currosianas á busca do infinitivo conxugado.

Máis ca unha microbiografía sobre o personaxe que nos acaba de deixar (unha páxina non daría nin para resumirmos un día dos 97 anos, dous meses e vinte días que viviu, nin eu sería autor máis acaído), o que si pretendo é traer a colación con motivo da súa despedida, un breve anecdotario relativo a algúns episodios que eu mesmo testemuñei ou que lle escoitei en primeira persoa en máis dunha ocasión, relacionados todos eles coa figura do seu admirado Manuel Curros Enríquez -tamén as hai de Celso Emilio Ferreiro-, ó que tantas e tantas horas de estudio e de difusión lle dedicou.

Vexamos.

A primeira vez que Alonso Montero se achegou a Celanova era un mozo recén licenciado en Filosofía e Letras, ensarillado na tese de doutoramento sobre o poeta celanovés e que, logo de ter afondado na lenda da virxe do Cristal -ateo como xa era-, desexou coñecer aquela venerada imaxe vítrea que tanto influíra no autor duns versos que o deixaran impresionado dende a primeira vez que os enfrontou.

Alonso Montero e o seu acompañante achegáronse á reitoral para ver de se entrevistaren co crego, pero alí informárono de que a aquela hora estaría, seguro, xogando ás cartas na taberna, tahúr empedernido como era.

Cando entraron na cantina pronto ollaron a sotana e achegáronse ata ela. Alonso, sen querer incomodar, informouno do motivo da visita, pero díxolle estar disposto a esperar, ó que o crego lle contestou que tivera vagar e tan pronto rematara aquel xogo xa lla deixaría examinar.

E foi dito e feito. Don Benito, que así se chamaba o reitor do santuario, enterrou a man no peto da saiola negra e brillante como era o cristaliño, púxollo de súpeto nas mans, explicándolle que a traía con el á partida porque sempre o axudaba a ganar.

Admirado polo que acababa de contemplar e ateo como era, asumiu aquel como o primeiro “milagre” da virxe. Aínda había de haber algún máis.

O segundo tivo lugar pouco tempo despois, cando, logo de ter afondado na semántica que o poeta utilizaba nas súas composicións, e de terse cerciorado de que as terras de Celanova mantiñan vivo e activo o uso do “infinitivo conxugado”, aproveitando que ían xogaren un partido de fútbol entre o Ventosela e o Acebedo e que eran as festas do San Roque na vila capital, el e o resto do equipo decidiron iren botar un baile á praza Maior. El e outros dous máis viron un grupo doutras tantas mozas garridas, de bo porte e delicadeza vilega, coma as agraciadas “señoritas ben” de Ribadavia e acordaron iren pedirlles de bailar, pactando que o que falaría por todos sería o propio Alonso porque era o estudado do clan.

E así fixeron. Alonso iniciou a conversa coas convincentes armas discursivas que xa lle empezaban a asomar e todo correu ben, ata que no intre no que mentalmente xa se emparellaran, un deles que non nacera co don da palabra pronunciou unha bomba acastrapada en forma e “infinitivo conxugado”, do tipo: “si queréis, después de bailarmos, os invitamos a un refresco”.

A partir dese momento, nin o verbo fluído do doutorando, nin sequera a “milagreira” virxe do Cristal lograron reconducir a escena e os tres quedaron compostos e desemparellados, mentres elas rosmaban algún fino improperio -“paletos, palurdos y ordinarios”-, de tal xeito que o profesor botoulle sempre a culpa ó “infinitivo conxugado” por non poder mocear patria matriarcal do idolatrado poeta.

Andando o tempo, con motivo da conmemoración do 150 aniversario de Curros e a organización dun congreso por el dirixido, foron varios os “milagres” que -ateo como era- , Alonso Montero lle atribuíu á “pedriña, pedra”, en forma dunha impensable edición masiva da propia lenda da virxe do Cristal e dunha antoloxía da obra poética currosiana, sen esquecer o feito de termos documentado que o famoso “gaiteiro de Penalta” non era unha invención literaria do poeta, senón un tal Manuel Castro que moito debeu troulear.

Un militante do PCE e un cantante que parou a orquestra na festa do Cristal, cando o viu bailar

O quinto “milagre” do que acostumaba a se vanagloriar -este con deleite especial- era aquel que a pequechiña imaxe lle concedera ó facer coincidir as siglas do padroado que traballou para conseguir abrir a casa familiar dos Curros e transformala no proxecto cultural actual -ou sexa, o “Padroado Curros Enríquez”-, co partido político ó que lle profesou fervor internacionalista e revolucionario dende 1962, a saber, o “Partido Comunista de España”, de tal sorte que cada vez que falou en Celanova -que foron moitas- non tardaba en incorporar ó discurso o impactante recurso de integrar a todos cantos formaban parte do auditorio, como firmes militantes do “PCE”. É dicir, do “Partido de Curros Enríquez”.

Pero, a máis sobranceira de tódalas “trasnadas cristalinas” no sino do ateo profesor tivo lugar na noite do 15 de setembro de 2001 -aniversario de Curros Enríquez e día grande da romaría virxinal”-, cando o devandito congreso currosiano xa chegara ó final e, rematada a cea de clausura, un escollido grupo de congresistas e convidados decidimos irmos tomar un “licandor” (así lle chamaba Celso Emilio Ferreiro ó licor café de Celanova) á verbena, no torreiro do santuario mariano.

Entón, nun momento máxico, o grupo formou unha tecida rolda no medio do xentío que animaba o festexo e o cantante da orquestra -lamento non lembrar o seu nome- acordou mesturarse entre o público, cousa que daquela aínda non era habitual pois non tódolos conxuntos tiñan equipos de son sen fíos que permitiran interpretar as cancións entre as xentes, mentres os músicos permanecían no escenario.

Todo transcorría con normalidade. É dicir, os músicos tocaban -tampouco lembro a peza-, o cantante cantaba e o noso grupo bailaba, cada quen coas artes que o oído e as liviandades do esqueleto lles permitían.

De súpeto, o intérprete decidiu meterse no medio da rolda para animarnos un pouco máis e así que logrou abrir o círculo zopou de fronte con Alonso Montero. Entón, como posuído, exclamou: “Coño, profesor!” A orquestra parou e o abraiado cantor, co micro aberto explicou que fora alumno del en Compostela e que gracias á admiración que lle profesaba dera cabo da carreira. Loxicamente -ateo como seguía sendo-, “rezou” o profesor: “Isto só puido ser cousa da virxe do Cristal!”.