O cabo Rapela, un fusil e un pasodobre

Aínda que o grao de coñecemento que poida ter a sociedade ourensá sobre el, non vaia moito máis alá das lindes da parroquia de Gustei ou, sendo moi xenerosos coa memoria colectiva, non transcenda dos límites municipais de Coles, o seu nome está rexistrado nos anais do Exército Español e recollido na colección de biografías da Real Academia da Historia. E non por levar a cabo grandes conquistas territoriais, senón por algo máis básico pero moito máis enriquecedor no tocante ós valores humanos fronte a situacións límite.

Segundo o historiador José Luís Isabel Sánchez, Manuel Rapela Rodríguez era un labrego nacido na Noiteboa de 1901, que vivía da economía de subsistencia xunto cos pais, Pilar e Gumersindo, e catro irmáns, na aldea de Sobral, camiño de Santiago. En 1922, foi incorporado a filas no Batallón de Montaña Nº 5 de Ourense, onde colleu querencia pola carreira militar.

As necesidades da defensa dos territorios que aínda lle quedaban ó Estado Español en Marrocos mobilizaron ó Batallón de Cazadores de Mérida, no cal exercía xa como cabo, sendo destinado a Estigua, preto da praza de Larache.

O día 14 de marzo de 1925, durante un exercicio de descuberta de posicións inimigas, Rapela liderou cinco soldados polos montes desérticos e foi sorprendido por unha emboscada. O soldado Santiago Fernández foi ferido na clavícula, e Rapela recibiu un balazo no peito, afectando o pulmón esquerdo.

Aínda así, defendeu a súa posición fronte a un grupo de sete ou oito atacantes, sufrindo múltiples feridas no brazo dereito, ventre, brazo esquerdo (fractura de cóbado) e man dereita, sen que iso lle impedise seguir disparando e protexer ao seu compañeiro. Grazas á súa actuación, ambos foron rescatados polos refuerzos.

Ao ser trasladados ó cuartel, o soldado lamentouse por perder o fusil, mais Rapela tranquilizouno, dicíndolle que tamén salvou o fusil.

A súa fazaña correu pola correa de mando do exército e, a través dos xornais, chegou a Ourense e Sobral, onde a comunidade sentiu orgullo polo veciño. Organizouse unha homenaxe ó seu regreso, poñéndolle nome a un tramo da estrada, colocando placa na fachada e solicitando a Cruz Laureada de San Fernando para Manuel Rapela, que porén se faría de rogar.

Seis anos de espera para recibir a Laureada nun acto amenizado pola gaiteira Áurea Rodríguez

Nada máis acontecer o suceso, o destemido cabo de Sobral foi ascendido a sargento e, con tanto buraco no corpo (no hospital contabilizáronlle doce orificios de entrada e saída) tivo unha lenta recuperación que non o devolveu a Ourense ata o 6 de agosto.

Como era de agardar, tanto na cidade como na aldea de Sobral, foi recibido con grande balbordo e unha comisión organizou unha homenaxe que quedou impresa na memoria de Ourense durante moitos anos.

A celebración tivo lugar o 20 de setembro diante da casa familiar. Houbo misa de campaña, puxéronlle nome a un tramo da estrada de Sobral e colocaron unha placa na fachada da casa, deixando constancia do heroico episodio bélico en Larache. Na aldea mesturouse a elite política, militar e social coas xentes humildes, e aparte de regalarlle un luxoso anel de ouro, o director da banda de música de Vilanova dos Infantes compuxo na súa honra un pasodobre titulado “Cabo Rapela”, que estreou a banda de Gustei. Para animar a velada, foi convidada a prestixiosa gaiteira Áurea Rodríguez, que mantiña o grupo “Os Maravillas” cos seus catro irmáns.

Materializouse a solicitude da Cruz Laureada de San Fernando, tramitada polos responsables militares de Ourense, pero o expediente prolongouse e o decreto militar non foi publicado no Diario Oficial do Ministerio da Guerra ata o 28 de outubro de 1927.

O acto de entrega tivo lugar catro anos despois, o 17 de maio de 1931. Rapela logrou os méritos na ditadura de Primo de Rivera, tivo audiencia co rei Alfonso XIII en 1927 e, ao recibir o emblema, o país celebraba a República, co himno “De Riego” en lugar da Marcha de Granaderos.

As cruces, dúas en total, foron sufragadas por subscrición popular e, xunto co anel, expuxéronas no escaparate de “El Barato”.

Chegada a Guerra Civil, Rapela colaborou coa Falanxe e ingresou no Corpo de Inválidos, chegando a capitán. Isto durou ata 1945, cando o seu furado e solteiro corpo non deu para máis.