ORÁCULO DAS BURGAS
Horóscopo del día: miércoles, 4 de febrero
Crónicas de agora e sempre
A información que hai uns días publicou este xornal sobre a chegada de preto dun cento de camioneiros peruanos a Ourense, para cubriren a carencia de conductores en Galicia, fíxome rescatar a sobranceira estampa deste ourensán que hai un século gabábaselle a un xornalista de ter percorrido unha ducia de países das dúas américas sen outra ferramenta cá súa roda de afiar, mentres o xornalista tamén se gababa da súa pericia informativa por ter dado con el en Nova York e cinco anos despois atopalo na cidade de Celendín (Perú).
Son moitas as incógnitas que se abren arredor das vidas do paragüeiro e do xornalista ó darlle lectura ás corenta liñas do artigo que logrei encontrar e, polo tanto, resulta case unha imprudencia escribir sobre o que non fun quen de documentar.
Ora ben, posto na tesitura de contalo ou non contalo, antóxaseme oportuno botar man da primeira opción, é dicir, contar o que logrei saber e logo deixar á imaxinación do lector o resto, que seguro que ha ser un exercio brincadeiro que non o ha defraudar.
E o que sabemos , sabémolo -volvo atrás- por mor da revista Vida gallega, que pasa por ser un referente informativo sobre a emigración galega do outro lado do océano na primeira metade do século pasado e que no número do 30 de xuño de 1931 (que calquera pode consultar na rede) reproduce o segundo encontro do redactor da mesma, Ignacio de la Riva, cun afiador e paragüeiro ourensán que respondía ó nome de Manuel Arias e co que mantivo unha curta conversa que me dispoño a reproducir dun xeito literal para non furtarlle á historia ningún detalle que a poida frustrar.
O artigo titúlase “Los paragüeros” e di así:
“Si es cierto que cuando Dios quiere premiar a sus elegidos, los envía a recorrer el amplio mundo, no cabe duda, de que el tipo de que nos ocupamos, el más pintoresco de todos los que salen de España a ganarse el mendrugo, tiene influencia en el cielo.
Cuando en estas calles tropiezo a uno de estos trotamundos, zamarra, pantalón de pana y alpargatas o zuecos, calzado aquí desusado, no puedo sustraerme a la creencia de caminar por una rúa gallega de mi dorada y lejana infancia.
Me acerco a este campeón del pedal -no se resientan los ciclistas- que va a maniobrar, pediobrar, diría yo, con su esquemático aparato mecánico, juguete de chicos al parecer; y de mi conversación obtengo indefectiblemente este resultado informativo:
“Soy de Orense. Empujando esta rueda recorrí Cuba, Estados Unidos, México, Centro-América, y ahora pasaré a Chile para embarcarme para España”.
El afilador-paragüero es la golondrina de la emigración española, que después de una `tourné` a lo Benavente, Fleta o Jiménez de Azúa, por este continente, regresa a su aldea de la provincia de Orense, con los bolsillos más o menos repletos (en esta época más bien menos que más) de monedas de todos estos revolucionarios países, pensando en inaugurar la siguiente temporada o mandar a su retoño, que ya encontró mozo.
Camino de Cajamarca se va el afilador, dejando en mis oídos el eco de su monótona y triste cantinela; bien ajeno o despreocupado por lo menos, de que la ciudad andina que va a conocer fue testigo del crimen más vil, perpetrado en América por un paisano suyo, inculto y aventurero como él.
Vete con Dios, Manuel Arias, que yo por intermedio de Vida Gallega me encargo de decir, para conocimiento de los aficionados al Cross-Country, que hace cinco años te vi afilando navajas en las calles de New York y vengo a tropezarte hoy en el Perú, habiendo recorrido, a pie en su mayoría, esta enorme distancia”.
Aínda que o artigo foi publicado o derradeiro día de xuño do 31, está asinado polo xa mentado xornalista De la Riva, na cidade de Celendín (Perú), no mes anterior.
A resposta a qué se lle perdera a un reporteiro da revista viguesa aquela primavera de 1931 na pequena, e probablemente non moi accesible -por andina-, cidade de Celendín, dánola hoxe a Wikipedia ó lermos que o seu núcleo orixinario foi fundado “a iniciativa del obispo Trujillo, por colonos gallegos y portugueses de origen judio y conversos”. A de ata que punto é caprichoso o azar como para facer coincidir -cinco anos atrás- ó xornalista co paragüeiro na populosa cidade de Nova York e logo nunha inhóspita paraxe andina, esa posiblemente quedou prendida na capacidade de fabulación do escritor, como prendida -para a nosa decepción- quedou tamén a de quen sería aqueloutro ourensán que cometeu en Cajamarca o “crimen más vil, perpetrado en América por un paisano suyo, inculto y aventurero como él”.
Ducias, por non dicir centos, de pequenas historias coma a que acabo de relatar, tenas recollidas, documentadas e transformadas en arte en bronce e madeira o escultor, Florencio de Arboiro, que leva décadas á espera de ver rematado o proxecto de instalación dun museo para o cal estaba predestinado dende hai preto dun lustro o edificio que acolleu as oficinas do Inorde na rúa do progreso, entre o centro cultural Marcos Valcárcel e pazo episcopal.
Mentres tanto, Florencio conserva todo o capital documental e todo o material acumulado ó longo dos anos, así como as innumerables esculturas nas que reproduce algunhas desas historias que tanta personalidade, tanta fama e tanto feitizo lle teñen dado á enigmática figura do afiador e paragüeiro, na súa “Casa das Rodas” de San Xoán de Río.
Historias coma a do neno de 11 anos Ramón Rodríguez, natural de Pereiro de Aguiar e ó que El Norte de Galicia de Lugo lle dedica unhas liñas en agosto de 1901, alertando de que “en el mes de enero último se ausentó en compañía del paragüero ambulante José Gómez”, pedíndolle ás autoridades que procedan á súa busca por “existir sospechas de que haya sido abandonado” polo seu mestre.
Historias aínda máis tráxicas, coma aquela recollida por La Región o 22 de febreiro de 1909, da que se viu involuntario protagonista “o mozo de 17 anos Benito García, paragüero ambulante natural de Junquera de Ambía”, nas “escadinhas de Santa Justa” (Lisboa), cando un portugués “bastante fornido y que en épocas de toros medía sus fuerzas con los cornúpetos” que “se puso a gracejar del lenguaje de nuestros paisano”, chegando “a llamarle hijo de..., y abofetearlo a placer”, o que levou ó humilde Benito a “ir al cajón de las herramientas y empleando un viejo cuchillo, diole una puñalada en la ingle izquierda y otra en el bajo vientre”, mandando ó portugués ó hospital, onde faleceu ó pouco tempo.
Ou historias certamente exitosas coma a do paragüeiro “cubano” ó por maior, José Gómez Pato, que en maio de 1936 visita -coa muller e o fillo, estudante de medicina- á súa familia de Loñoá (Pereiro de Aguiar), camiño de París onde o mozo quedará ampliando estudos. Pero esta, loxicamente, quedará para outro día.
Contenido patrocinado
También te puede interesar
ORÁCULO DAS BURGAS
Horóscopo del día: miércoles, 4 de febrero
ARTE URBANO
As Mouras, mejor mural del mundo
Lo último
OPOSICIONES 2026 EN GALICIA
Galicia oferta 1.601 plazas de oposiciones en Educación para 2026
ACCIDENTE LABORAL MORTAL
Muere un hombre por una posible intoxicación de monóxido de carbono al revisar un generador