Do lápiz á cámara, Ourense cen anos despois

O tempo, coma un debuxante silandeiro, redeseña decote as liñas dos nosos horizontes, borrando antigos sucos e sementando novas sombras. O que onte era un val aberto e intensamente traballado pola man incansable dos nosos devanceiros, hoxe esconde segredos baixo un mesto manto verde que devorou os antigos camiños.

Con esta profunda reflexión visual, poética e ambiental inaugurouse o pasado venres 31 de xullo ás 20,30 horas a exposición “Horizontes e Planos. Narrar o territorio” na sede da Fundación Vicente Risco, situada no corazón de Allariz. A mostra, que abrirá as súas portas ao público ata o próximo 31 de decembro, constrúe un cativador diálogo entre os debuxos históricos do fondo documental da Fundación e as imaxes actuais capturadas por Carmen Blanco Sueiro.

Blanco, responsable do proxecto Carmen Blanco Fotografía, é unha creadora visual que, tras cursar os seus estudos en fotografía e profesionalizar a súa paixón pola imaxe, centrou a súa ollada en documentar o territorio galego e a súa memoria latente.

O xerme desta nova exposición foi un exhaustivo e minucioso labor de arqueoloxía xeográfica. O obxectivo da autora era claro, pero a súa execución revelouse como un reto sumamente complexo: seguir as pegadas exactas que Vicente Risco deixou nas súas andainas hai cen anos. “Risco fixo perfiles de paisaxísticos e o que fixen eu foi ir a onde el se situou para facer a foto dese mesmo sitio”, relata a propia autora sobre a xénese do traballo. Para logralo, Blanco seleccionou un total de 16 emprazamentos, abarcando lugares que foron fundamentais nos roteiros do intelectual. Diferentes recunchos da provincia e estreitamente relacionados con Risco coma Ourense, Celanova, Allariz ou Castro Caldelas foron cartografadas de novo a través do seu obxectivo. Como ela mesma reflexiona sobre a rutina do escritor: “el percorría estes lugares nos seus paseos e debuxaba o que é o perfil dos montes e da paisaxe”.

Non obstante, a materialización deste proxecto chocou de fronte coa realidade dunha Galicia que mudou radicalmente a súa pel. O contraste entre os esbozos trazados por Risco e a visión actual revela a dramática evolución do medio rural. “Tal como cambiou de cen anos para aquí a cousa, nalgúns casos foi moi complicado a atopalos”, confesa Blanco, ilustrando o enorme desafío loxístico que supuxo identificar as coordenadas exactas no medio do mato.

Nas súas propias verbas, recollidas no percorrido da mostra: “Refacer os percorridos de Vicente Risco foi moito máis ca un exercicio fotográfico. Foi unha maneira de achegarme aos camiños que el transitou e de tentar contemplar a paisaxe desde a súa perspectiva”. Ese cambio físico, lonxe de ser unha simple anécdota estética, esconde unha mensaxe de alerta urxente sobre a actual xestión do noso territorio. Onde Risco documentou no seu día un ecosistema produtivo e cheo de vida, a cámara de Carmen Blanco bateu cun abandono xeneralizado. “O cambio máis espectacular que hai é que antes estaban, como se ve no que el debuxou, as fincas todas traballadas e agora o que hai é todo masa arbórea”, salienta a fotógrafa.

Esta metamorfose pon sobre a mesa unha problemática crucial. A perda das tradicións labregas e o despoboamento provocaron que esa “paisaxe aberta e intensamente traballada” dese paso a unha proliferación forestal descontrolada. Hoxe en día, a ausencia daquel mosaico agrogandeiro que actuaba como devasa natural propicia a acumulación masiva de biomasa. É precisamente esta falta de xestión e o abandono do rural os factores que xogan un papel fundamental na enorme virulencia dos incendios forestais actuais.

A exposición eríxese así nunha poderosa testemuña gráfica. Como ben define a súa creadora, a mostra “é como unha viaxe entre dúas Galicias, dende fai 100 anos a agora. O cambio é brutal”. Unha viaxe ineludible que interpela sobre o futuro que lle agarda á terra. Como broche de ouro a esta intensa xornada de inauguración, o patio da Fundación acolleu o concerto Efémera do Jazz da man de André Outumuro, enchendo de música un espazo consagrado a rescatar os horizontes do noso pasado.