Mario de Langullo e o atraco de Celeiros

Hai moitos anos, cando empecei a interesarme pola guerra que dicían que non acontecera en Galicia e que eu sabía que si pola intrahistoria da memoria carceraria da miña vila, empecei a descubrir tamén a enigmática e lendaria figura dos “fuxidos” polos montes da provincia.

Daquela aínda vivía o meu avó Enrique, que hoxe andaría polos 114 anos e que soubo o que foi loitar na fronte de Asturias, ata que un día concedéronlle un permiso e decidiu non volver para centrarse na actividade á que lle dedicou o resto dos seus días, que non foi outra cá de tratante de gando ovino e caprino que mandaban en tren para un matadoiro de Irún.

Botaba meses mercando gando polas bisbarras da provincia, polo que, cando souben da existencia dos “fuxidos” e lle preguntei se falaban deles polos pobos e aldeas polas que el andara, contoume que unha vez, estando na feira de Celeiros (Chandrexa de Queixa) de súpeto apareceron unha chea deles a cabalo e, disparando ó aire, rodearon o toural e botaron unha manta no medio ordenándolle á veciñanza que alí se concentraba, que depositaran todo canto de valor levaban con eles incluído evidentemente o diñeiro, e unha vez que remataron, termando dos catro cabos da manta, arrombaron con ela, fuxindo da feira cunha auténtica fortuna para a época.

Daquela pareceume unha escena de película protagonizada polos míticos bandoleiros andaluces -logo souben que tamén os tivemos aquí pola raia seca- do século XIX e non lle din moito crédito ata que por vez primeira chegou a min o nome de “Mario de Langullo” a través dun libro da autoría do xornalista Xosé Domínguez, publicado en 1993 por Sotelo Blanco.

Agora, gracias á novela de Juan Carlos Alonso sei que tan audaz e espectacular episodio que tivo lugar o 24 de setembro de 1940, non foi só cousa da partida de Mario de Langullo, senón que tamén da banda dos irmáns “Saulocíns” de Casaio e algún líder asturiano.

En total foron dezaseis os participantes e o relato de Alonso ratifica a versión de meu avó, subliñando o seu carácter incruento, ó mesmo tempo que cuantifica o valor do “recadado” nun total de 84.525 pesetas (polo visto, o expediente xudicial aberto falaba de entre 75 e 100 mil pts.).

O reparto do botín fixérono a partes iguais e só a presenza dun subfusil incautado na casa dun falanxista deu pé a unha situación de tensión entre os Saulocín e Manuel García, o gran aliado de Mario dende os tempos nenos en Langullo e coñecido, entre outros alias, coma o “Porco”.

Manuel pretendeu manipular o sorteo do subfusil para quedarse con el, o que provocou unha forte discusión entre ambos que, xunto ó episodio da aldea luguesa de Gándara onde morreron cinco persoas, acabou desencadeando a disolución da partida, non se antes levar a cabo outras falcatruadas -algunhas por mera cuestión de supervivencia e outras por vinganzas- coma a do asasinato do crego de Cesuris que seica delatara a moitos dos fuxidos e ó que decapitaron, para logo ensinar a súa cabeza pola parroquia.

Para esa, o “Pinche” -que así era tamén coñecido, Mario- xa estaba só no mundo. O seu pai fora “paseado” na ponte Bibei, a súa nai, despois de sufrir vexacións e torturas morrera de inanición na aldea e a súa irma, de tifo, en Barcelona.

Ó disolverse a “guerrilla”, agachouse nunha cova en Pena Foleche, onde estivo illado ata o 29 de agosto de 1968. En total, 11.723 días consumidos no monte, coas súas respectivas noites.

As arrastradas vidas dos que tomaron o camiño do monte: “O Barbeiro”, Bernardino, “O Porco”...

Con ser o máis buscado pola Xustiza, o seu final non foi tan tráxico coma o que tiveron outros compañeiros, pois tal como relata Juan Carlos Alonso, gracias a uns vellos amigos e un cura, malia que dous curas foran vítimas del, logrou fuxir para Francia onde residiu ata 1978 cando regresa a España, primeiro a Madrid e logo a Seadur (Larouco), onde faleceu de morte natural o 7 de xullo de 1986.

Neste contexto, resulta curioso ler unha requisitoria do xulgado militar de Lugo, de outubro de 1954 pola que citan a “Mario Rodríguez Losada (a) Langullo, de 42 años de edad, soltero, de 1,80 metros de altura, rubio, mal encarado y cargado de espalda”, xunto don “Daniel Calvo Domínguez (a) el Barbero, natural de Langullo, casado, bajo, fuerte y moreno”e á que ningún deles acudiu, e que me dá pé para desentrañar a arrastrada vida e tráxico final que o futuro lles deparou ó resto, coma ó propio Daniel, sobre o que a prensa informa un ano despois que “en términos de Langullo han sido hallados restos humanos que han podido ser identificados al ser reconocida la ropa que aún cubría su cuerpo y que son del que en vida fue conocido bandolero por aquella comarca, Daniel Calvo (a) Barbeiro”.

Outro caso envolto nunha carga de infortunio inverosímil foi o de Bernardino de Grixoá que quixo unirse á partida de Mario afectado mentalmente pola tráxica historia da familia.

Na casa eran catro homes e unha muller. Un dos irmáns marchou para Bilbao e non volveron saber del. A outro chamárono a filas. Ferido, regresou á casa, pero non volveu ser o mesmo e unha tarde atopárono colgado na bodega cun coitelo cravado no peito. A irmá non logrou superar o acontecido, entoleceu e un día colleu unha coitela de afeitar, meteuse na igrexa e rebandou o pescozo.

Só lle quedaba un irmán ó que ía visitar de cando en vez a Viana, ata que lle dixeron que tamén se suicidara bebendo un vaso de herbicida. Cando se enterou, Bernardino botou a correr contra unha parede e coma un castrón zopou nela, pero non logrou o cometido.

Sobre Manuel García (a) Porco xa escribín. Estivo 13 anos vivindo coma unha toupeira na casa dunha vella. En 1958 localizárono, detivérono, xulgárono, penou algúns crimes de Langullo e en xuño de 1959 foi o derradeiro axustizado no garrote vil en Ourense.