Bugallal, máis alá dos Bugallos

Ó principio, unhas veces chamabámoslle a carreira da Cavada e, outras, a carreira dos Agros. Máis tarde, vimos gravado nunha pedra dunha palleira o nome de rúa Bugallal. E, por inercia, tal nome mandábanos ós bugallos dos carballos. Agora, xa sei que realmente o nome desa rúa de Baños de Molgas déuselle en honor a un tal Gabino Bugallal. Quen foi realmente Bugallal para merecer tal distinción?

Gabino Bugallal Araújo foi unha das figuras políticas galegas máis influentes da Restauración. Nado en Ponteareas o 19 de febreiro de 1861, formouse en Dereito nas universidades de Santiago de Compostela e Salamanca, iniciando moi novo unha carreira política que o levaría aos máis altos cargos do Estado. Deputado por Galicia durante décadas, converteuse nun dos principais dirixentes do Partido Conservador e nun home de absoluta confianza de Eduardo Dato.

A súa traxectoria foi excepcionalmente longa e destacada. Con apenas 25 anos xa ocupaba escano no Congreso dos Deputados. Ó longo da súa vida pública desempeñou diversas responsabilidades ministeriais, chegando a ser ministro de Instrución Pública, de Facenda, de Graza e Xustiza, de Gobernación e de Economía Nacional. Tamén presidiu o Congreso dos Deputados, converténdose nun dos políticos máis poderosos da España da súa época.

En marzo de 1921, tras o asasinato do presidente Eduardo Dato, asumiu de maneira interina a Presidencia do Consello de Ministros, exercendo durante uns días como xefe do Goberno español. Aínda que o seu mandato foi breve, aquel feito constitúe o punto culminante dunha carreira política que se estendeu durante máis de corenta anos.

Como ocorre con moitos personaxes históricos, a súa figura non está exenta de controversia. Durante os anos de forte conflitividade social mostrou posicións moi conservadoras e apoiou medidas de orde pública que recibiron críticas por parte dos seus adversarios políticos; a maiores de herdar, familiarmente, unha rede clientelista propia que fortaleceu mediante o intercambio de favores, as recomendacións, o padroádego persoal e a manipulación das eleccións. O “bugallalismo” demostrou ter unha gran forza na provincia de Ourense. Onde se non...

Monárquico convencido, mantivo a súa lealdade a Afonso XIII ata a proclamación da Segunda República. Non tardou entón en exiliarse a París, onde faleceu o 31 de maio de 1932, fixo onte 94 anos.