O comunismo explicado a quen sentencia sen coñecer

Vivimos tempos de inflación de opinións que afirman sen saber e conclúen sen coñecer. Despachan en catro liñas debates que encheron bibliotecas e adoitan inclinarse cara á dereita. Unha mostra apareceu nestas páxinas hai uns días baixo o título «La curiosa falacia del comunismo democrático». O texto denuncia unha «moda política» non identificada, mestura Marx, a Unión Soviética, a China de Mao e Cuba, e remata presentando as liberdades dos comunistas como unha concesión da democracia liberal, «una generosidad admirable» que podería ser «una ingenuidad peligrosa». Estas liñas que seguen non deberían interpretarse como defensa dunha ideoloxía, mais si da complexidade de certas cuestións, que é xusto o que este tipo de columnas aforra.

Comunismo designa unha familia de ideas e movementos orientada a unha sociedade sen clases. O marxismo é unha tradición teórica plural, na que convén separar o marxiano, o que escribiu Marx, do marxista, o que outros construíron a partir del. O leninismo engadiu unha teoría do partido, exposta en Chto delat? (Que facer?) en 1902. O estalinismo foi un réxime con causas e historia propias. Entre eles hai continuidades, mais cada un ten entidade de seu. O artigo atribúe ao «comunismo histórico» en bloque «una vanguardia encargada de conducirla». Esa vangarda é de Lenin. Os estatutos da Primeira Internacional, redactados por Marx en 1864, establecían o contrario, que a emancipación dos traballadores debía ser obra deles mesmos.

A represión soviética foi un crime. A condena marxista a esa deriva existiu desde o primeiro momento

Tampouco a «dictadura del proletariado» significaba o que hoxe evoca . O texto dá por feito que, na concepción marxiana, o pluralismo era un obstáculo. No vocabulario de Marx e Engels, ditadura designaba o carácter de clase dun poder, non unha forma de goberno. Engels escribiu en 1891 que a república democrática era a forma específica dese poder e identificouno coa Comuna de París de 1871, cuxos representantes eran elixidos e revogables. Cando os bolxeviques suprimiron as liberdades, Rosa Luxemburg respondeulles en Die russische Revolution (A revolución rusa, 1918) que a liberdade reservada aos partidarios do goberno non é liberdade. A represión soviética foi un crime. A condena marxista a esa deriva existiu desde o primeiro momento.

Marx escribiu a Kritik des Gothaer Programms (Crítica do programa de Gotha) contra o proxecto co que os socialistas alemáns se unificarían nesa cidade, definindo a liberdade como subordinación do Estado á sociedade. Xulgar o comunismo polos sistemas de tipo soviético e a democracia liberal polos seus ideais é unha comparación amañada

A Marx líano antes os académicos e mesmo os que non comungaban con el, como quen le a Biblia ou o Corán sen ser crente, para saber o que di. Schumpeter, economista nas antípodas do marxismo, dedicoulle en 1942 a primeira parte de Capitalism, Socialism and Democracy, onde sostiña que o capitalismo sucumbiría ao seu éxito e daría paso ao socialismo. En 1875, Marx escribiu a Kritik des Gothaer Programms (Crítica do programa de Gotha) contra o proxecto co que os socialistas alemáns se unificarían nesa cidade, definindo a liberdade como subordinación do Estado á sociedade. Xulgar o comunismo polos sistemas de tipo soviético e a democracia liberal polos seus ideais é unha comparación amañada.

A peza omite a propia memoria española. O PCE concorreu en 1936 na Fronte Popular e defendeu a II República durante a guerra civil. Baixo o franquismo foi a principal forza da oposición clandestina, cun custo enorme en cárcere, exilio e execucións como a de Julián Grimau en 1963. En xaneiro de 1977, pistoleiros de ultradereita asasinaron cinco persoas no despacho de avogados laboralistas da rúa Atocha, vencellado aos comunistas e a Comisións Obreiras. Legalizado en abril, o PCE asumiu a monarquía e a bandeira bicolor. Jordi Solé Tura, do PSUC, o partido comunista de Cataluña, foi un dos sete relatores da Constitución. Cinco deputados de Alianza Popular, fundada por exministros franquistas, votaron contra ela e tres abstivéronse.

Ninguén lles esixe aos herdeiros de AP un exame de lealdade democrática. Nin cando a presidenta madrileña condecora a José Antonio Kast, presidente ultradereitista de Chile, que reivindica o legado de Pinochet, cuxa ditadura deixou milleiros de asasinados e desaparecidos. A columna presenta a existencia legal dos comunistas como un favor revogable. Non o é. Ao avalar a Lei de Partidos en 2003, o Tribunal Constitucional descartou que España fose unha «democracia militante», modelo que permitiría prohibir unha formación polas súas ideas. Ilegalízase pola conduta, como o apoio á violencia, nunca polo pensamento. Que o pase por alto alguén que fai constar na súa sinatura ter exercido responsabilidades na xustiza, obrigada á imparcialidade, si que resulta «curioso».