Da gramática do agravio á xestión da mediocridade

Gonzalo Pérez Jácome leva case sete anos á fronte da alcaldía de Ourense, pero fala como se aínda estivese na oposición. A Deputación, a Xunta, o Goberno de Madrid e as “elites” non fan outra cousa que discriminar á cidade, sendo os auténticos culpables de todo canto non funciona. Somos a “cincenta”, a vítima manifesta dunha conxura de poderes externos que cobizan lastrar noso porvir. Que o noso cuñado omnisciente ocupe o cargo de rexedor municipal desde 2019 non entra no relato. Mais esta lóxica non lle é propia nin exclusiva. É exactamente o mesmo esquema que o PP repite na Deputación provincial e na Xunta, que gobernan practicamente sen interrupción desde a aprobación do Estatuto de Autonomía en 1981. Mesma familia política, mesma gramática do agravio permanente.

O máis significativo non é que esta dereita goberne mal, senón que a desfeita cumpre unha función deliberada"

O conservadurismo contemporáneo non é un corpus ideolóxico con contido substantivo. É un sistema que se define exclusivamente polo que combate, non polo que propón. Corey Robin, en “The Reactionary Mind: Conservatism from Edmund Burke to Donald Trump”, demostra que a dereita é estruturalmente reaccionaria, que cada reformulación histórica é resposta a un movemento emancipador previo e nunca unha iniciativa propia, e que esa capacidade de adaptarse ao adversario de cada época é o segredo da súa resiliencia. O inimigo muda -comunismo, feminismo, sanchismo- mais a lóxica permanece inalterada. Sen adversario activo e constituído, a dereita non ten razón de ser, nin programa que defender, nin resultados que xustificar. Nese baleiro, basta con resistir e manter vivo o medo.

O que cómpre explicar é como un partido sempre no poder mantén o rol de permanente damnificado. A resposta está na distribución sistemática de responsabilidades que xera na praxe esta matriz negativa como sistema político definido polo que impugna. Todo o que funciona é mérito propio. O que vai mal remite cara fóra, ao executivo central, á oposición na casa, á burocracia europea ou a forzas e medios críticos. Este mecanismo require que o adversario apareza como inevitablemente máis poderoso que a súa morosa xestión. É a razón pola que o PP dedica máis enerxía a denunciar competencias alleas que a exercer as que lle corresponden. Precisan que outro sexa culpable porque, se non o fose, terían que dar conta de décadas de dominio territorial sen resultados que o acrediten.

O máis significativo non é que esta dereita goberne mal, senón que a desfeita cumpre unha función deliberada. Só un territorio descapitalizado, dependente, sen horizontes laborais para os máis novos e condenado á emigración estrutural, cunha rede clientelar fondamente arraigada, é controlable. O recurso permanente a fondos e recursos procedentes de Europa, do Estado, da Comunidade Autónoma ou da corporación provincial, que rara vez alcanzan a súa capacidade potencial de execución, non é impericia. É o ecosistema no que prosperan intermediarios que distribúen recursos, artellan lealdades e eluden a rendición de contas. Dito con precisión analítica, son xestores da mediocridade, responsables dun modelo que nunca precisou producir resultados reais para sobrevivir electoralmente, porque o seu motor non é a proposta, senón a administración de receos e expectativas reducidas ao mínimo do tolerable.

Ourense condensa o modelo coa claridade que ofrecen décadas de hexemonía dunha caste inmobilista. A provincia perdeu un terzo da poboación entre 1977 e 2018, o descenso relativo máis pronunciado do Estado nese período. A suposta recente recuperación, impulsada pola inmigración, que non por un desenvolvemento xenuíno, non alterou ningún dos factores que explican o declive. A estrutura de propiedade da terra, atomizada e enredada en xeracións de herdanzas sen regularizar, imposibilita a reordenación produtiva do rural e condiciona mesmo a resposta aos incendios. O agropecuario languidece diante dos seus ollos. Os servizos retroceden, pero focalizan en máis Garda Civil. A mocidade marcha, agás a súa. Nada disto responde á fatalidade. Son expresións dunha gobernanza sen expectativas, concibida para manter dependencias e non para superalas, co único obxecto de perpetuarse no poder.

A matriz negativa non ten proxecto porque nunca o precisou. O espectro que integra neoreaccionarios, nacional-conservadores e posliberais confirma o mesmo patrón a escala global. A ausencia de programa non é debilidade, senón condición de funcionamento. O inimigo muda de forma mais o mecanismo permanece inalterado. Do “perigo soviético” aos “zurdos” de Milei ou a “ideoloxía woke” da galaxia MAGA. O obxectivo é invariablemente desviar a atención fóra de si mesmos, cara o inimigo construído, para agochar a inanidade e a grisalla, a carencia de deseño de país e cidade, e a insoportable falta de acertos. Rueda apunta á Moncloa. Menor á burocracia de Madrid e Bruxelas que asfixia o progreso. Pérez Jácome ás elites que fan de menos e desatenden a Ourense. A gramática do agravio ao servizo de perpetuar exactamente o que hai. Xestores da mediocridade que nos levan cara o abismo.