“La hoguera de las vaguedades”

La hoguera de las vanidades”, de Tom Wolfe, é unha sátira da Nova York dos anos oitenta, unha cidade dominada polo diñeiro, o poder, os medios e unhas elites cuxa representación de si mesmas non é acaída coa realidade. Ourense encamíñase cara á súa particular “hoguera de las vaguedades”. Achegan as eleccións municipais e regresan palabras tan difíciles de discutir como sinxelas de pronunciar: futuro, liderado, potencial, transformación, dinamización, escoita ou proxecto. O problema non é que sexan falsas, senón que poden significar case calquera cousa. A vaguidade política non sempre reside en non dicir nada. Ás veces consiste en dicir moito sen explicar como facelo. E esa distancia entre relato e realidade resulta nomeadamente desacougante nunha cidade que leva anos perdendo posicións sen saber que rol aspira a ocupar.

Ana Méndez, flamante candidata do PP á alcaldía, ofrece un bo exemplo. Nas súas primeiras intervencións concorren vivenda, transporte, servizos sociais, seguridade, barrios, comercio, investimento, emprego, termalismo, cultura e patrimonio. Tamén denuncia que, despois de sete anos de Pérez Jácome, o Concello non dispón dun plan estratéxico. Pero unha enumeración de eidos de actuación non constitúe por si mesma unha alternativa. Dinamizar o comercio, mellorar o transporte público ou potenciar o termalismo son propósitos tan loables como desexar a paz no mundo. A dificultade comeza despois. Como? Con que instrumentos e recursos? Para resolver que eivas? Que efectos perseguen? A política comeza onde remata o catálogo das boas intencións, cando hai que transformar verbos amables en decisións executables e explicar como contribúen a construír un Ourense distinto.

O comercio de proximidade, por exemplo, require saber por que perde vitalidade. Pode influír a contracción da poboación, envellecemento, locais baleiros, alugueiros, novos hábitos de consumo, accesibilidade ou deterioro do espazo urbano. Cada diagnóstico reclama respostas diferenciais. E o mesmo con vivenda, termalismo ou mobilidade. Unha política seria debe identificar o problema, establecer prioridades, escoller ferramentas, calcular recursos, mobilizar capacidades e prever resultados. Pero aínda faltaría o máis importante: conectar unhas actuacións coas outras e dotalas de coherencia. Non se trata de facer cousas, nin de mellorar algo aquí e acolá. Hai de decidir que lugar debe ocupar a nosa urbe a medio e longo prazo, que función ten que xogar en Galicia e no noroeste peninsular, e que transformación económica, urbana e social permitiría acadalo. Porque fai falta ambición e imaxinación.

No caso do PP a esixencia é aínda maior. No mandato inmediatamente anterior ao do actual rexedor, Jesús Vázquez deixou moito menos do que prometía a retórica coa que aseguraba ter colocado os “cimentos da cidade do futuro”. Problemas con concesións, ausencia de orzamentos, atrasos e proxectos que nunca chegaron a materializarse acompañaron unha etapa incapaz de imprimir un rumbo recoñecible a Ourense. Despois veu algo aínda máis difícil de obviar. En 2019, os sete concelleiros populares fixeron a Pérez Jácome alcalde. En 2023, un novo acordo entre PP e DO facilitou a súa continuidade. Agora, sen máis, os de Luís Menor prepararán outro programa, incorporarán algunha achega, actualizarán cifras e recuperarán propostas que consideren válidas. A pregunta non é cantas medidas incluirán, senón se aprenderon algo do seu goberno e se asumen a responsabilidade no actual marasmo.

Pero o problema non pertence exclusivamente ao PP. O PSOE levou ao pleno a finais de xullo a creación de “Ourense, cidade da literatura”, con medidas para promover a lectura e apoiar as librarías de barrio, xusto cando a cidade atravesaba a maior vaga de calor desde curso. A iniciativa pode ser defendible. A cuestión é onde se sitúa na xerarquía de necesidades dunha urbe que afronta declive demográfico, dificultades residenciais, perda de actividade ou adaptación a episodios climáticos cada vez máis extremos.

O BNG ofrece outra variante. Ana Pontón visitounos en maio para presentar a cidade deportiva do Couto como mostra do seu “proxecto de futuro”. Neste caso existe concreción e mesmo unha estimación económica, pero a proposta xa fora formulada nas municipais de 2019. Recuperar unha boa idea non a invalida. Obriga, iso si, a explicar que cambiou dende entón no diagnóstico e, sobre todo, na axenda para Ourense.

Hai motivos suficientes para avaliar con severidade os dous mandatos de Pérez Jácome, pero a incapacidade e fracaso dun alcalde non acredita automaticamente a capacidade dos seus adversarios. Gobernar significa escoller porque recursos, tempo e capacidades son limitados. Implica identificar que problemas condicionan os demais, ordenar prioridades, coordinar actuacións e explicar que transformación se pretende. Un programa dun cento de medidas pode carecer de rumbo se cada unha vive illada das restantes. E se todo é prioritario, ao final nada o é. Ourense precisa unha aposta concreta para resultar crible, ambiciosa para reverter a súa traxectoria e sedutora para mobilizar unha veciñanza afeita á resignación. Na novela de Wolfe, as vaidades arden ao contacto coa realidade. Na nosa cacharela local, convén queimar antes as vaguidades. Porque xa lle poñemos cara ás alternativas a Pérez Jácome, pero non o Ourense que propoñen.