Dos homes convertidos en cans

Na peza teatral dun só acto “Historia do home que se converteu en can”, do arxentino Osvaldo Dragún, o personaxe central é un individuo angustiado pola falta de traballo e a necesidade de supervivencia no medio dunha sociedade en crise. Por compaixón un empresario ofrécelle o posto de can do sereno, animal falecido o día anterior. Ao protagonista cústalle pero acepta e remata por converterse en can. Vive na casiña do can e ao perder o piso familiar por falta de pago copula coa súa compañeira no parque. A muller, ao quedar embarazada, teme dar a luz un can bebé. Esta peza é unha perfecta metáfora da deshumanización á que o capitalismo tradicional somete ao individuo moderno. Publicada a mediados dos cincuenta do pasado século, en Galicia vímola nos anos setenta representada por Esperpento Teatro Joven, grupo dirixido por Xulio Lago e Dorotea Bárcena. Por entón, cando pelexabamos contra a ditadura franquista, a proposta parecíanos unha situación oportuna pero imposible, utópica. Se a vemos ou lemos hoxe revelarase de absoluta actualidade.

De entón aquí a alienación humana creceu tanto en todo o mundo que unha gran parte da sociedade actual, con tal de manter o equilibrio sobre o trapecio do consumo, esta semana chegou a dar a benvida a unha terceira guerra mundial en Oriente Medio, desprezando os valores da vella Europa e aparcado os logros sociais conseguidos en paz desde os anos corenta ata a entrada do século XXI. Témome que na UE convertémonos en cans ao servizo do amo, sen medo a que os nosos descendentes tamén nazan coa síndrome de ser meros cans continuadores do sistema.

Quizais non sexa banal observar como mozos de todo o mundo identifícanse como cans baixo a denominación de “therians” e andan disfrazados, camiñando e saltando de poutelas, cultivando seguidores

En paralelo a esta historia recomendo ler a novela de Vargas Llosa “A cidade e os cans”, non só polo indicativo do título, senón tamén pola cultura castrense que describe o autor peruano onde os aspirantes dun colexio militar prepáranse para exercer o machismo da sexualidade agresiva, a absurda valentía cega, a submisión e outros valores negativos para, como cans de presa, baixo a batuta de calquera iluminado dominar a realidade cotiá. Ao longo da narración o lector verá como o máis miserable dos individuos triunfa sobre o bo sentido da existencia e os cadetes inferiores son considerados cans, vítimas de castigos denigrantes, empuxados aos máis baixos estados da convivencia. Desde a súa publicación en 1963 os perfís retratados por Vargas Llosa non só continúan vivos senón que na última década renaceron como cogomelos nun día de sol tras longas xornadas de choiva intensa.

Nestas semanas de confusión guerreira internacional non se deberemos considerar profetas a Osvaldo Dragún e a Mario Vargas Llosa ou simples notarios dunha parte desgregable da condición humana, agora hiperactivada pola tecnoloxía e a comunicación de masas nas redes sociais, pero quizais non sexa banal observar como mozos de todo o mundo identifícanse como cans baixo a denominación de “therians” e andan disfrazados, camiñando e saltando de poutelas, cultivando seguidores. Un xaponés chamado Toco gastouse catorce mil dólares no disfrace para converterse nun perfecto Collie mentres a venda de máscaras doutros cuadrúpedes, marcando moda, disparáronse por internet.

Todos estes asuntos: o home convertido en can sobre as táboas do teatro, os cadetes descerebrados retratados na novela, os mozos transmutados en cans das redes mentres un tolo declara a guerra ao mundo enteiro, non coido que sexan produto da casualidade. Non se distraian lamentando o prezo do petróleo, miren ao seu redor e, por favor, non ladren. Con perdón.