Isolino Canal Freire

Hai agora 65 anos, faleceu Isolino Canal Freire, un músico ourensán do que case ninguén se lembra, agás algúns dos membros máis informados da Coral De Ruada. É por iso polo que tratarei nestas liñas de aproximarme á súa figura humana e musical.

Isolino Canal Freire naceu no lugar de O Outeiro (Soutopenedo, San Cibrán das Viñas) o día 8 de abril 1908. Era o maior dos tres fillos do matrimonio formado por Isolino Canal Pérez e Aurora Freire. Dende moi pequenos, os tres irmáns (Isolino, Luís e José) recibiron clases de música na casa a cargo do seu pai, que compatibilizaba a agricultura con esta grande afección. Os tres tiveron unha evolución moi semellante, xa que foron mestres, militares e músicos. Tamén, coa axuda do seu pai e co seu esforzo persoal, Isolino chegou a tocar varios instrumentos: o fiscorno (que era o que máis lle gustaba e o que mellor tocaba), violín, guitarra, bandurra, laúde... e mesmo batería.

Militou nas Mocidades Galeguistas de Ourense, chegando a formar parte da súa xunta directiva, militancia que lle custou algún padecemento na posguerra.

O día 1 de outubro de 1934 o párroco de Soutopenedo, o cura-poeta Ramón María Blanco, casou a Isolino con Dolores Domuro Casas e, froito deste matrimonio, naceron os seus fillos: Luís, o ano seguinte, e Isolino, en 1937, en plena guerra civil.

A guerra civil interrompeu as actividades docentes e musicais de Isolino, que tivo que deixar a súa primeira escola de Figueiras (Amoeiro) para ingresar na academia militar de Pamplona, onde obtivo o nomeamento de Alférez Provisional de Infantería. Ao rematar a guerra obtivo destino no cuartel de San Francisco de Ourense ata que decidiu abandonar o exército regresando á súa profesión de mestre a finais de 1941 no novo destino de Ribadavia. Posteriormente exercería en Solveira (A Merca) e en Sobrado do Bispo, onde permaneceu ata o seu pasamento.

Durante estes poucos anos en que Isolino Canal exerceu a dirección, a Coral De Ruada seguiu a acadar grandes éxitos por toda a xeografía galega

Dirixiu a banda de Soutopenedo, unha das máis antigas de Galicia. Tocou o fiscorno nesa mesma formación, cando menos ata 1950, ano en que a banda acadou o primeiro premio das festas do Corpus en Ourense. En abril de 1945 xa pertencía á Coral De Ruada, onde exercía labores de vicedirección. Cando en 1946 Daniel González pediu o relevo na dirección da Coral De Ruada por asuntos persoais, a Xunta de Goberno -presidida por Antonio García Nóvoa “Perniñas”- decidiu que fose Isolino Canal o novo director, quedando Daniel González co cometido de “asesor artístico”. A relación entre Isolino e Daniel non era todo o cordial que sería desexable polo que a Xunta de Goberno decidiu volver nomear a Daniel González como director uns meses despois. Daniel deixou definitivamente a dirección en 1952 e, ante esta situación, a Xunta de Goberno decidiu volver nomear a Isolino Canal.

Un pequeno sector do coro non vía con simpatía ao novo director e traballou para que regresase o anterior, a pesar de que a maior experiencia de Isolino, nesta segunda etapa, lle permitiu facerse co coro e acadar novos éxitos. Ante esta complicada situación, a Xunta de Goberno decidiu poñer á fronte da dirección da Coral a un músico de indiscutible prestixio, que non puidese ser discutido por ninguén, e en outubro de 1955 nomeou ao cóengo organista da Catedral de Ourense Antonio Jaunsarás Sanmiguel. A Isolino Canal ofrecéuselle quedar como director suplente, pero non aceptou e presentou a súa dimisión. Antonio Jaunsarás permaneceu no cargo apenas tres meses, dando paso ao seu discípulo Manuel de Dios Martínez, pero esa é outra historia.

Durante estes poucos anos en que Isolino Canal exerceu a dirección, a Coral De Ruada seguiu a acadar grandes éxitos por toda a xeografía galega; viaxou a Madrid para gravar tres discos coa casa Alhambra (Columbia); estreou o espectáculo “Sol e Orballo”; viaxou a Salamanca, a e a Barcelona en dúas ocasións para actuar no Teatro Romea e, de paso, en Sabadell e Fraga (Huesca).

Isolino Canal tiña unha vontade de ferro e un carácter recto e enérxico, pero tamén un corazón de ouro, que lle permitiu, por exemplo, desaparecer da Coral tan discretamente coma cando entrou, sen facer ruído, a pesar de que foi unha vítima inxusta das liortas internas que tiveron lugar nun intre moi preciso -final dun ciclo- da vida de De Ruada. Isolino Canal continuou co seu labor de mestre.

En 1958 tivo lugar un acontecemento lutuoso que ía ter unha grande influencia na vida de Isolino Canal: a morte en estrañas circunstancias do seu fillo maior. José Luís participara, como paracaidista, na “Guerra Esquecida”, que culminou co asedio marroquí a Sidi Ifni a finais de 1957. En 1958, rematada a campaña africana, José Luís regresou á península para entregar as armas en Madrid e recoller a licencia. No proceso de entrega de armas disparouse unha delas, segundo a versión oficial, e José Luís faleceu no acto. A familia non puido recuperar o cadáver para trasladalo a Ourense e foi enterrado no cemiterio de La Almudena. Dende entón, a saúde de Isolino Canal, que xa era fráxil, foi decaendo de xeito significativo ata o seu falecemento, que tivo lugar o 15 de maio de 1960.