Ofrenda

Vivo e escribo en Guimarás, aldea do concello do Irixo, provincia de Ourense. Neste mesmo lugar morou, desde que hai acordanza, a miña familia paterna. Exactamente na veciñanza da Veiga do Forno, integrada por tres casas e un forno común; os de Roque, os Costureiros e os meus, Os das Bichas. Ata onde sei, o tal alcume veunos do meu bisavó Xan. Home peculiar que partillaba a labranza coa venta nas feiras da contorna de repertorios -O Zaragozano, “Juicio Universal metereológico, calendario con los pronósticos del tiempo, santoral completo y ferias y mercados de España” e mailo Gaiteiro de Lugo-, mecha e pedras de chisqueiros, unto de cobra, anteollos para ler e cravuñar a gadaña, semente de piñeiros e outras miudanzas. Pero de onde lle veu a nomeada foi da cría e colocación das Haemopis sanguisuga. Ignoro quen lle aprendera ó bo do tío Xan a arte de pórlle, a persoas e animais, as samesugas. O que si sei, por oídas, é que era moi demandado. Recollíaas il mesmo, co pantalón arremangado, meténdose na auga dunha puza. Saía coas hirudo medicinalis apegadas ás canelas.

Sen ser un menciñeiro completo, a súa especialidade no manexo das bichas tróuxolle sona e algún pequeno beneficio económico. Víñano buscar e alá ía, a pé ou na súa besta ferrada, moi atento sempre á ola con auga limpa na que as levaba. Botáballe unha ollada ó paciente, mandábao espir da parte afectada e a deitarse na cama. Antes de tirar as bechas obrigaba a saír fóra do cuarto a familiares e veciños. Traballaba só e moi devagariño. Ó rematar, seica deixaba dito que cando medrasen de cheas, a razón de cinco ou seis partes do seu corpo, non turrasen por elas. Bastaba con botarlles unhas areas de sal ou mollalas cun pano húmido en vinagre. Despréndese de seu, dicía.

Ignoro quen lle aprendera ó bo do tío Xan a arte de pórlle, a persoas e animais, as samesugas

O acordo do bisavó samesugueiro veume nantronte a raíz dun inesperado suceso. Elisa e Rosa son dúas veciñas que pasean case tódolos días antes da noitiña, ó empardecer a luz. Un bo costume que esperta en min envexa sa. Cando regresaban de volta, atravesando a carballeira de entrada ó lugar, para nós O Carballo Viriño -tamén rebolo negral ou cerquiño- viron algo que alumeaba preto dun valado de pedra e... alá foron! Topáronse cun par de candeas acesas e un prato branco que contiña unhas cantas moedas de céntimos no fondo. Por riba, unhas froitas moi ben colocadiñas: un plátano, unha laranxa, un mango, unha mandarina e unha batata ou boniato. As mulleres sorprendéronse moito. Endexamais viran tal cousa.

Custou barro e farelo convéncelas de que non era un meigallo; sinxelamente unha ofrenda. Unha práctica na que conflúen rito e memoria. Compartir cos mortos a comida que máis gorentaban de vivos. Son símbolos. O lume está representado polas velas ardendo, a terra pola comida... Neste caso concreto, as froitas, sempre de primeira calidade, colócanse para chamar pola sorte, pola saúde e pola abundancia; as moedas, polo diñeiro. Claro que cómpre ter moito tino co lume. Non tanto neste tempo de inverno, pero si especialmente no vrau. As candeas ardendo poden causar un incendio. Millor polas apagadas.

E dirán vostedes, amables lectores, onde está Atheán neste relato? A verdade é que pensei nil. Chameino varias veces para comentarlle o achado. Quería establecer co amigo anxo comparanzas simbólicas entre a Galicia do meu bisavó, Xan das Bichas, experimentado xestor dos anélidos hermafroditas que se alimentan de sangue e fluídos corporais e os tempos de huxe; con emigrantes iberoamericanos que traen consigo ofrendas, rituais e outra lingua e cultura.

Atheán, desta xeira, non contestou ó teléfono nin respondeu as miñas mensaxes. Deixoume en visto.