Ourense como laboratorio de extrema dereita populista

Mentres Jordan Bardella aspira a Matignon e Marine Le Pen prepara outra candidatura presidencial, 13 concellos franceses levan anos gobernados polo Rassemblement National (RN). Un recente traballo de investigación publicado por Marion d’Allard e Florent Le Du documenta, mediante análise de orzamentos, auditorías e centos de entrevistas, até sete “patróns” que configuran o modelo ultra de goberno municipal. Francia funciona como laboratorio europeo da extrema dereita porque o RN acumula máis dunha década de experiencia no poder local desde que conquistou Hénin-Beaumont en 2014. Fronte a Italia ou Austria, onde a extrema dereita goberna rexións concretas, o Hexágono ofrece unha mostra máis ampla e diversa de xestión municipal populista cunha lonxevidade que permite avaliar resultados con perspectiva histórica. No Estado español tamén temos o noso propio laboratorio ultra: Ourense, baixo Democracia Ourensana desde 2019.

Que patróns identifica a devandita investigación? Primeiro, recortes drásticos en políticas sociais de 59.000 a 25.000 euros anuais entre 2014 e 2024, unha caída do 58% corrobora o Ministerio de Economía francés. Segundo, prioridade á comunicación e ao folclore identitario sobre a xestión efectiva, como en Bruay-la-Buissière, onde o alcalde Ludovic Pajot distribúe propaganda masiva mentres reduce investimentos básicos. Terceiro, persecución de asociacións e sindicatos cortando axudas a entidades como Secours Populaire ou Ligue de l’enseignement. Cuarto, deterioro deliberado das prestacións municipais, exemplificado en Perpignan, onde o sistema escolar reclamou 76.000 euros en 2024 por “mantementos non realizados”. Quinto, desatención ás políticas culturais en favor de “entretemento superficial”. Sexto, clientelismo coa distribución de contratos a cambio de lealdade política. Sétimo, un control férreo en clave autoritaria que fai de cada área municipal unha trincheira política.

En Ourense, Vox é irrelevante. A explicación semella clara: DO xa ocupa o nicho da extrema dereita populista local.

Ourense replica estas pautas ao milímetro. A teatralidade maniféstase no peito descuberto do alcalde no medio da neve, disfraces de heroe no Entroido e constantes performances que agochan o colapso administrativo. Os descoidos acumúlanse: transporte urbano caótico con datos de funcionamento non verificables, piscina das Burgas seca desde marzo de 2020, termas da Chavasqueira pechadas seis anos. Perante fenómenos climáticos a cidade colapsa: inundacións cada tempada de chuvias por falta de planificación e inferno de lousa no verán sen medidas de mitigación. As eivas urbanísticas alarmantes: fachadas que caen no casco vello, inmensas fochas como a de Pena Trevinca denunciada sen resposta, obras cosméticas eternizadas na Avenida de Portugal, Alejandro Pedrosa ou o xardín do Posío. A impericia administrativa pon en xaque ao Concello: riscos de impago de nóminas, perda de subvencións, asuntos críticos resoltos sempre de urxencia como denotan cinco plenos extraordinarios no último mes e medio.

Democracia Ourensana preséntase como reacción fronte a un suposto esquecemento institucional da cidade. Compárase con Teruel Existe, Soria Ya ou España Vaciada, que canalizan o malestar mediante propostas construtivas. O marco de agravio sitúa Ourense como vítima, pero o paralelismo remata aí. A construción do “outro” opera en clave estritamente capitalina ourensá. O inimigo externo inclúe Deputación, Xunta, Goberno central, partidos tradicionais e medios “hostís”. O inimigo interno somos todos: praceiros como “privilexiados”, asociacións descualificadas, críticos sinalados de “minoría ruidosa”, comerciantes ou “elite maligna”. Os populismos de dereita radical redefinen os límites do “pobo auténtico” mediante exclusións en cadea. Esta construción do inimigo diferencia radicalmente a DO doutras plataformas territoriais e a sitúa na órbita da extrema dereita populista.

En Ourense, Vox é irrelevante. A explicación semella clara: DO xa ocupa o nicho da extrema dereita populista local. Mentres os de Abascal compiten co PP noutras cidades, en Ourense DO fagocita ese espazo apoiándose en avantaxes estruturais: ecosistema comunicativo propio apoiado na Web e soportes municipais, televisión afín e redes sociais, tecido clientelar consolidado mediante contratos e subvencións, e un discurso identitario ourensán adobiado de despotismo que navega entre rexionalismo e populismo ultra. Catherine Fieschi fala de “tiranía da autenticidade” cando os líderes ultras converten o que “soa verdadeiro” en “proba suficiente”, substituíndo verificación por emoción. DO executa o modelo que Vox promete: confrontación permanente, descualificación de institucións, folclore identitario e control. Os resultados confirman a hipótese: DO obtén tres de cada dez votos, gobernando contra o 70% da cidadanía.

Os concellos non son laboratorios inocuos. Son espazos onde a extrema dereita normaliza o inaceptable até convertelo en rutina administrativa. Cando un alcalde substitúe a colaboración por bloqueo sistemático, cando rexeita fondos externos para logo culpabilizar aos demais, cando converte o Concello nunha maquinaria de confrontación, non está simplemente xestionando mal. Está adestrando á veciñanza para aceptar como inevitable o que debería provocar indignación. Francia acumula unha década observando como o RN perfecciona estas dinámicas en 13 concellos, documentadas por Marion d’Allard e Florent Le Du. España ignora que Ourense leva seis anos facendo o mesmo. O máis grave non é que o país descoñeza o laboratorio ourensán senón que os propios ourensáns normalizan, banalizan e xustifican o que acontece. Jácome é extrema dereita na súa declinación local, un modelo sen proxecto de cidade que apenas especula e busca afianzarse mentres Ourense paga o prezo.