Raíz e alma do Carballiño

Era día de feira no Carballiño. Os cinco de Santiago fomos no coche de Ramón Lois, liboriano da vigorosa peña local e natural de Dacón. Espéranos o mergullo frondoso no Arenteiro, pero sen mollarnos: balneario, museo do papel, piscifactoría e muíño das lousas. Logo de invadir o espazo das fontes termais, baixamos ao río, xeneroso en auga e fervenzas. Polo paseo cruzámonos con algún andarín e con Xoel Méndez, que ten na man o libro-folleto “Cociñas e cociñeiras memorables do Ribeiro-Carballiño”, unha publicación na que el asina o entrante e onde di: “Unha mesa posta é un lenzo, un fresco do seu tempo”. Polas súas páxinas arrecenden o polbo, a richada, a pataca dos pobres, as anguías fritidas, as sopas de burro canso…

Manuel María, poeta da Terra Chá, fixo a canción da pena dos namorados que “está decindo que o amor / remata vencendo á morte!”. Entre présas e paradas camiñamos cada vez máis entusiasmados e respirando este paraíso natural polo que tantas veces andou miña nai, Isabelita Carou –a da radio–. Imaxino que gozaría véndome que volvo unha e outra vez ao Carballiño da súa infancia. A vida humana debería permitir estes lapsos de ida e volta, como cando nos xuntabamos os netos dos meus avós –Elisa e Secundino–, soterrados en Señorín, en cuxa sepultura deixariamos logo un centro de caraveis brancos. Ela daba pensión completa ás agüistas nunha estreita casiña detrás do Concello, que foi mudada por un alto edificio; mentres el facía caldeiretas de lata no taller que estaba no baixo.

Naquel espazo idílico de carballeiras e tileiros arredor do elegante edificio-pavillón, con ampla galería traseira, e da torre de planta cadrada, envólvennos douscentos anos.

Pola piscifactoría hai mesas de pedra e unha zona na que nos bañamos un verán de hai doce anos os curmáns e os fillos; logo de comer a encher, rir a cachón e lembrar o pasado familiar. Un tempo, este e aquel, que xa non volverá. Apuro o paso con estes pensamentos no corazón e empato cos meus amigos de hoxe na pérgola do muíño das lousas. Os camareros deambulan pola terraza-comedor do peculiar restaurante que está a punto de abrir. Cae unha chuvieira e desandamos o paseo de volta ao gran balneario. Naquel espazo idílico de carballeiras e tileiros arredor do elegante edificio-pavillón, con ampla galería traseira, e da torre de planta cadrada, envólvennos douscentos anos. E de novo vexo a imaxe de miña nai bebendo aquela auga que sabía a demos e cheiraba peor. Chámase cura hidropínica.

A Solaina espéranos para xantar e celebrar a nosa amizade, onde coincidimos con José Manuel Dacal, tenente de alcalde da vila. Cóntanos que o museo da fábrica de papel será inaugurado en breve logo da rehabilitación que se fixo nestes anos. Ademais temos a sorte de que nos agasalla cun par de exemplares do libro das cociñeiras. Nun ambiente de festa transcorre a comida que nos serve María, entre risos, versos, brindes e xaculatorias profanas.

A tarde é para a abraiante Veracruz, o templo onde casaron meus pais. Trala visita, chamamos a Amancio Carballido. A sorpresa do que fóra profesor en La Salle de Santiago foi maiúscula, porque tamén lembraba a Jose Ortigueira, que, coma eu, fomos alumnos seus. Na súa casa vimos obras de seu irmán Chicho, sentamos a escoitar a nosa música dos setenta e barruntamos lembranzas e outras lerias nun clima de algarabía. E no bico un cantar!