A vangardista máis famosa

A que é seguramente a película vangardista máis famosa de toda a historia do cine, “Un can andaluz” (1928), concibiuse de feito coma un ataque ó “formalismo” esotérico da vangarda francesa dos anos 20. Luis Buñuel e Salvador Dalí pretendían molestar e escandalizar ós espectadores coa violencia das súas imaxes, pero sabían que o público estaría formado pola elite artística do momento, ou sexa, poetas, pintores, compositores e cineastas, pero non polo espectador parisino medio.

Así, a brutalidade da escena na que o ollo humano (en realidade dun animal) se resga cunha navalla de afeitar, e a vomitiva visión dos burros putrefactos concibíranse coma un ataque físico ás pretensións grandilocuentes e abstractas dos artistas que se consideraban a si mesmos “de vangarda”.

O propio poeta adiantouse ó surrealismo nas artes coa súa afección ás imaxes estrañas e contranaturais, que estimulou ó pintor Dalí e o cineasta Buñuel a buscar esa clase de imaxes na colisión entre a realidade cotiá e o funcionamento do subconsciente.

A inspiración para a película xurdiu dunha frase dun poeta do século XIX “Tan fermoso como o encontro casual entre un paraugas e unha máquina de coser sobre unha mesa de diseccións”. O propio poeta adiantouse ó surrealismo nas artes coa súa afección ás imaxes estrañas e contranaturais, que estimulou ó pintor Dalí e o cineasta Buñuel a buscar esa clase de imaxes na colisión entre a realidade cotiá e o funcionamento do subconsciente. Convén, polo tanto, tomar en conta o aspecto “realista” de “Un can andaluz”: as rúas de París, as habitacións das casas, a praia, etc, xa que proporcionan un entorno familiar e recoñecible no que os elementos “estraños” introdúcense para crear unha sensación de pesadelo na que se combina o real e o macabro para crear imaxes que desafían a capacidade da razón pero desencadean respostas emocionais no espectador.

Os cadros de Dalí figuran entre os máis coñecidos de toda a arte surrealista, pero, en “Un can andaluz” as imaxes que el concibiu cobran, milagrosamente, vida. Aínda hai discusións sobre se foi el quen matou ós burros e roubou a man cortada dun cemiterio para esas secuencias. Porén, isto non lle preocuparía a Dalí. Un dos principios da arte surrealista era a de que a “loucura” constituía unha importante fonte de inspiración, unha canle directa entre a subconsciencia e o proceso de creación artística. Con todo, a película non está desprovista de mensaxes e significados. E, artisticamente falando, as transicións entre planos curtos e xerais están feitas respectando as regras da continuidade cinematográfica.