Unha cultura de ida e volta na Ribeira Sacra

No marco da edición 2026 do programa Escolas Abertas, a Xunta de Galicia volveu demostrar que a cultura galega non entende de fronteiras cun programa de convivencia e aprendizaxe intensiva na que o grupo conformado polos docentes e responsables de entidades galegas no exterior seleccionados este ano non só conviven día a día senón que tamén teñen a oportunidade de fundirse coa paisaxe, a historia e a esencia da terra dos seus antergos. Exemplo diso foi a excursión que onte realizaron á Ribeira Sacra.

O programa, que navega entre a formación técnica e a vivencia emocional, busca que estes embaixadores non só aprendan pasos de baile ou acordes de gaita, senón que se empapen do espírito de Galicia para, ao seu regreso, continuar vivindo a cultura galega desde os seus países.

Para moitos dos participantes, este programa representa o peche dun círculo vital. É o caso de Nicole Suárez, chegada dende Venezuela, quen explica como a súa identidade é unha amálgama de dous mundos na que “os meus avós, na Hermandad Gallega de Caracas, xeración tras xeración, fóronnos inculcando a cultura galega e esa mestura de ser venezolanos e galegos é moi divertida”.

Para ela, o choque cultural e a aprendizaxe técnica foron unha experiencia reveladora. Máis alá da esixencia das aulas, Nicole subliña a importancia da convivencia e a espontaneidade e así puideron comprobalo entre os cantos e bailes dunha foliada á que asistiran a noite anterior. Nicole aproveitou para lembrar a situación que atravesa Venezuela despois dos devastadores terremotos apelando a que, quen poida, axude na medida do posible.

Un programa intenso

O programa Escolas Abertas destaca pola súa intensidade, algo que agradecen especialmente aqueles que xestionan entidades en contornos onde a cultura galega se mantén con esforzo. Ana González, chegada desde Berlín, é un exemplo desta dedicación. Pertenecente a unha asociación de creación recente, explica que o ritmo de traballo en Santiago non ten comparación co seu habitual. “Estamos facendo sete horas de pandeireta ó día, entón aprendemos moito en moi pouco tempo e despois podo trasladarllo ó meu grupo”. Para ela, esta formación é un impulso á súa asociación, formada maioritariamente por unha primeira xeración de migrantes que busca non perder o vínculo coas súas orixes.

Máis alá das clases, a experiencia está chea de emocións para quen participa por primeira vez. É o caso de Isabela Álvarez, de Brasil, que medrou escoitando historias, probando sabores e aprendendo a amar a terra das súas avoas. “As tradicións, a comida, o idioma… sempre estiveron moi vivos na miña casa”, conta.

Para ela, esta viaxe é a validación da querencia pola terra dos seus e a excursión á Ribeira Sacra foi o escenario perfecto para consolidar esa conexión. “Algunhas compañeiras do meu grupo xa participaran nas Escolas Abertas e dixéranme que é marabilloso, entón eu xa sabía algo, pero vivilo é totalmente distinto”. No catamarán que percorre as augas do Sil aproveitou para “tomar o sol e escoitar as historias sobre esta zona e encántame”. Para Isabela, a experiencia do programa e o contacto cuns profesores “marabillosos” superaron as expectativas.

Do outro lado do Atlántico chegou tamén Victoria Igounet, no seu caso de Buenos Aires, aportando unha visión marcada pola continuidade. Así, a súa familia estivo vinculada durante décadas á Asociación Benéfica Cultural de Vicente López, un clube no que comezou a facer baile galego “con seis ou sete anos e alí sigo coa mesma profesora”, explica.

Para ela, o que fai especial a Escolas Abertas é o ambiente que se xera no grupo. “Non temos esa presión de corrección, senón de estar entusiasmadas, de gozalo moito. Iso é o importante, porque son varias horas ó día e tamén cansa”. Entre masaxe e masaxe para recuperarse das intensas xornadas formativas, Victoria valora que este programa, a diferencia doutras experiencias, permítelle integrarse nun grupo no que os choques culturais son “moi interesantes” e regresar á Arxentina con enerxía renovada para continuar co labor cultural que lle legou a súa familia.

Con estas experiencias, cando remate a formación de Escolas Abertas, os participantes non só levan unha maleta chea de técnicas, senón a experiencia de convivir cun grupo heteroxéneo unido polas raigames da cultura dos seus antergos. E así o demostrarán o vindeiro luns, día 20, en Lugo coa gran gala na que poderán amosar todo o aprendido nesta experiencia.