As disonancias cognitivas

O crecemento vertixinoso da ultradereita ubicua e dos movementos reaccionarios nacionalpopulistas está a cimentar os piares dunha retrotopía alicerzada nas estruturas de sentimento ideadas por Raymond Williams nas que a verdade nun tempo é o erro noutro como aseveraba Montesquieu. Porén, como lembra Umberto Eco en Contra o fascismo, moitas das características que hoxe identificamos nestes movementos difusos non son novas, tal e como manifesta Siegmund Ginzburg na súa pertinente obra Síndrome 1933, senón que forman parte do “fascismo eterno”: unha forma de facer política baseada no rexeitamento do pluralismo, na simplificación da realidade e na procura constante de inimigos.

Alén, Cas Mudde, en A ultradereita hoxe, advirte de que este fenómeno non xorde de maneira espontánea, senón que representa unha nova vaga dun proceso que leva décadas desenvolvéndose. A súa capacidade camaleónica para adaptarse a contextos cambiantes e disruptivos explica parte do seu éxito electoral e da súa guerra cognitiva emprendida contra o que denominan como marxismo cultural.

Máriam Martínez-Bascuñán alerta sobre o perigo da posverdade e da erosión do espazo compartido

Unha das claves de bóveda é a súa relación ambigua coa verdade. Os líderes populistas preséntanse como os únicos intérpretes lexítimos da vontade popular, convertendo calquera discrepancia nunha traizón ao pobo. Esta lóxica favorece a difusión de relatos reduccionistas emocionalmente eficaces na que as solucións simples resolverían problemas complexos, aínda que estas medidas fosen quiméricas.

Do mesmo xeito, Máriam Martínez-Bascuñán, inspirándose en Hannah Arendt en O fin do mundo común, alerta sobre o perigo da posverdade e da erosión do espazo compartido onde se constrúe a democracia. Cando os feitos materiais deixan de importar, o debate público degrádase e as institucións perden autoridade na xestión dos conflitos inherentes as poliarquías conceptualizadas por Robert Dahl.

Por conseguinte, para fortalezar as nosas lábiles e imperfectas democracias debemos fomentar a eduación crítica de cidadáns capaces de convivir coa complexidade, a discrepancia e a incerteza a través dunha cidadanía reflexiva, diversa e comprometida cos valores democráticos.

Xián Antón Lorenzo Rodríguez

(Ribadavia )