A fantasía da invulnerabilidade

No seu ensaio Sen relato, Lola López Mondéjar diagnostica unha atrofia da capacidade narrativa na era posmoderna. Desde a clínica psicoanalítica, conceptualiza suxeitos incapaces de articular a súa biografía nun relato coherente, reducidos a fragmentos descontinuos. Esta perda de narratividade non é só un problema psicolóxico, é un fenómeno cultural que ameaza o legado da Ilustración.

A idea acha resonancias en Paul Ricoeur, para quen a identidade persoal constitúese narrativamente. Sen relato, non hai continuidade do eu. Hannah Arendt xa advertía que a acción humana só adquire sentido a través da narración compartida, nun espazo público onde os individuos recoñécense mutuamente. O enfraquecemento do relato leva, entón, un enfraquecemento da cidadanía.

Autores contemporáneos reforzan esta tese. Zygmunt Bauman describe a modernidade líquida como un tempo de vínculos efémeros e biografías quebradizas. Byung-Chul Han analiza na Sociedade do cansazo o exceso de positividade e a autoexplotación, onde o suxeito queda reducido ao rendemento inmediato, sen profundidade narrativa. Pola súa banda, Shoshana Zuboff denuncia no Capitalismo da vixilancia que a extracción masiva de datos erosiona a autonomía individual.

A esta xenealoxía súmase a crítica de Guy Debord que xa albiscaba na Sociedade do espectáculo a substitución da experiencia vivida pola súa mera representación. Na era dos algoritmos, esa lóxica intensifícase: acumulamos imaxes e estímulos, pero perdemos relato e, con el, subxectividade.

Por conseguinte, debemos resistir mediante prácticas conscientes: lectura profunda, conversación presencial, lentitude como forma de subjetivación. Fronte á fragmentación dixital, a recuperación do relato non é un xesto nostálxico, senón un acto político. A pregunta que subxace é decisiva: que sociedade pode construírse sen narradores de si mesmos?

Xián Antón Lorenzo (Ribadavia)