2026, Ano Otero Pedrayo

Dicía antonte o noso grande conselleiro de Cultura Lingua e Xuventude, José López Campos -a quen, por certo, lle suxiro galeguizar o seu nome por iso do exemplo e da coherencia da prédica institucional, que tomaba a iniciativa para declarar o ano 2026 como Ano Otero Pedrayo. Magnífico. O ano coincidirá cos 50 anos do seu pasamento na mesma casa onde nacera, na nosa rúa da Paz, e os cen da publicación en Madrid, da súa Guía de Galicia, (468 páxinas, en castelán, por Espasa Calpe). E tamén fará cen anos da súa viaxe a pé a Compostela desde Ourense, na que, entre outros, participou o meu avó. E tamén, da publicación dunha mostra en galego do Ulysses de Joyce na revista Nós, nunhas das primeiras traducións a linguas peninsulares.

É unha boa iniciativa que cómpre aproveitar ben. E ten un certo paralelo coa instauración do Día das Letras Galegas. Alá por 1963 o primeiro ano dedicáronllelo a Rosalía, coa presenza nos actos principais da RAG de todas as autoridades, políticas, civís, militares e relixiosas. Ao ano seguinte, dedicáronllelo a Castelao e xa non podían dicir nada.

Así o ano 2025 foi o de Castelao e o 2026 será o de Otero. Perfecto. Ninguén se pode opor. O símbolo da Galicia no exilio, primeiro, e logo o símbolo da Galicia do interior. Unha iniciativa partiu duns, e outra, doutros. Como debe de ser. E agora, hai que revisar ben o relato do galeguismo, tamén sobre este home honesto, galeguista, liberal, conservador, fondamente cristián, para non insistir excesivamente en cuestións non especialmente centrais na súa vida.

E non se trata de traizoar, pero si de peneirar, pois hoxe hai un estándar. E debemos traducir a Otero ao castelán para o mundo hispano

E como Otero Pedrayo é un patrimonio común de todos nós, deben ser as institucións políticas que nos representan, as que marquen o camiño dunhas celebracións a que eles chaman. Ou sexa, debe ser festexado e entendido como algo de todos, como un personaxe que ante todo foi un intelectual polifacético, tradicionalista, humanista, orador, escritor en galego e castelán, ensaísta, colaborador de prensa, docente... E dunha forma moi secundaria participante en política. Soberanamente se aburriu no Parlamento constituínte da II República, segundo contaba. E como patrimonio común dos galegos -por iso se lle dedica o ano- a súa obra debe ser libre. Quero dicir, que os fondos documentais, especialmente o vizoso epistolario, pero tamén os documentos que lle interesen aos investigadores -como o testamento- que custodia a Fundación Penzol, debe estar todos on-line en Galiciana- Arquivo dixital de Galicia. E non pode ser a súa palabra monopolizada por ningunha editorial -ou sexa por Galaxia- porque doutro xeito estariamos simplemente organizando un ano en beneficio duns poucos. A política de difusión da súa obra, debe ser clara e responder a criterios que potencien a súa proxección no panorama cultural sensu lato e non só a intereses editoriais concretos. Un par de exemplos de cousas que se poderían facer para mellorar esta proxección: É precisa a revisión e actualización lingüística dos seus textos, pois as edicións críticas fieis aos orixinais son unha cousa e as obras de difusión para o grande público, outra, e debe estar en consonancia coas normas e usos do momento. Algo se leva feito, si. Pero non abonda. E non se trata de traizoar, pero si de peneirar, pois hoxe hai un estándar. E debemos traducir a Otero ao castelán para o mundo hispano. De Madrid a Buenos Aires. É un disparate que haxa tres traducións editadas de Arredor de si ao inglés por motivos que pouco teñen que ver coa súa difusión no mercados británico ou estadounidense, e que non a haxa ao castelán nin ao portugués.

En fin, lembro un día -cando eu era secretario da Fundación que leva o seu nome- que chamou de Canarías un director de teatro, porque querían saber da obra A Lagarada (1929), vangardista ela, pois falaban ata as pipas de viño. E non, non había versión cousa que ofrecerlle. En fin, parabéns aos oterianos e a traballar en cousas novas para non repetir sempre o mesmo.