O accidente de Palomares

O17 de xaneiro de 1966 (fixo o venres 60 anos), o ceo tranquilo de Palomares, unha localidade agrícola de Cuevas del Almanzora (Almería), converteuse en escenario dun dos episodios máis graves da Guerra Fría en territorio español. Un bombardeiro ianqui B-52, cargado con catro bombas termonucleares, chocou en pleno voo cun avión cisterna durante unha manobra de recarga. O accidente provocou a caída das bombas sobre terra e mar, desatando unha crise que marcou durante décadas á poboación local e á política exterior española.

Dúas das bombas caeron en terra firma e, aínda que non chegaron a detonar, si liberaron material radioactivo ó romper os seus compoñentes convencionais. O plutonio espallouse sobre campos de cultivo e zonas habitadas, contaminando solos e colleitas. Unha terceira bomba caeu intacta preto da localidade, mentres que a cuarta perdeuse no Mediterráneo. Realizouse unha intensa busca naval que mantivo en vilo á opinión pública internacional durante semanas.

Estados Unidos despregou máis dun millar de militares e técnicos para conter a contaminación e recuperar o artefacto perdido, que finalmente se localizou a máis de 800 metros de profundidade.

A resposta foi rápida pero opaca. Estados Unidos despregou máis dun millar de militares e técnicos para conter a contaminación e recuperar o artefacto perdido, que finalmente se localizou a máis de 800 metros de profundidade. Parte da terra contaminada enviouse a Estados Unidos, mais a limpeza realizouse con criterios hoxe considerados insuficientes. O réxime franquista, aliado estratéxico dos ianquis, minimizou o alcance do suceso para evitar tensións diplomáticas e alarma social.

Un dos xestos máis recordados foi o baño público do ministro de Información e Turismo, o noso Manoliño Fraga, xunto ó embaixador americano, para escenificar unha suposta normalidade. Porén, tras a imaxe propagandística agochaba unha realidade máis complexa: controis médicos limitados, información fragmentaria e un silencio institucional que mantivo ós veciños coa mosca na orella.

As repercusións foron múltiples e duradeiras. Na cuestión ambiental, zonas de Palomares permaneceron contaminadas durante décadas, con restricións de uso e vixilancia radiolóxica constante. No ámbito sanitario, os habitantes reclamaron durante anos estudos epidemiolóxicos exhaustivos e recoñecemento de posibles efectos na saúde. Politicamente, o accidente evidenciou a dependencia estratéxica de España respecto a Estados Unidos e abriu un debate, entón soterrado, sobre a presenza militar estranxeira.