El Álamo: historia e mito

Hai hoxe 190 anos, o 23 de febreiro de 1836 comezaba un dos episodios máis coñecidos e mitificados da historia de América do Norte: o asedio de El Álamo. A vella misión franciscana de San Antonio, no entón territorio mexicano de Texas, converteuse durante trece días nun símbolo de resistencia para os colonos texanos que loitaban pola independencia de México.

No interior do complexo, apenas uns douscentos defensores preparábanse para soportar o avance das tropas do xeneral Antonio López de Santa Anna. Entre eles atopábanse figuras que co paso do tempo serían elevadas á categoría de lenda, como William B. Travis, James Bowie e o aventureiro e excongresista Davy Crockett. A súa situación era desesperada: escaseaban os víveres, a munición e, sobre todo, os reforzos prometidos.

A narrativa posterior falaría dunha liña trazada por Travis no chan, invitando a cruzala a quen estivese disposto a morrer pola causa. Aínda que os historiadores debaten a veracidade deste episodio, o certo é que ningún dos combatentes abandonou a posición.

Fronte a eles, o exército mexicano contaba con varios milleiros de soldados experimentados. Santa Anna, decidido a esmagar a rebelión texana, ordenou o asedio e bombardeo constante da misión. As murallas de pedra resistían como podían, mentres no interior medraba a tensión e a conciencia de que a axuda dificilmente chegaría a tempo.

Durante días, os defensores rexeitaron os ataques e mantiveron izada a bandeira da rebelión. A narrativa posterior falaría dunha liña trazada por Travis no chan, invitando a cruzala a quen estivese disposto a morrer pola causa. Aínda que os historiadores debaten a veracidade deste episodio, o certo é que ningún dos combatentes abandonou a posición.

Na madrugada do 6 de marzo de 1836, as tropas mexicanas lanzaron o asalto final. Tras combates corpo a corpo e unha defensa feroz, El Álamo caeu. Todos os defensores morreron, mentres que as baixas mexicanas foron tamén moi elevadas. Co paso do tempo, o episodio transformouse nun mito fundacional para Texas e, en boa medida, para os Estados Unidos. A realidade histórica, máis complexa e chea de matices -incluíndo o debate sobre a escravitude e os intereses económicos dos colonos- quedou a miúdo agochada tras unha épica de heroísmo e sacrificio.

O cine contribuíu decisivamente a consolidar esa imaxe romántica. En 1960, o mítico John Wayne dirixiu e protagonizou “El Álamo”, unha superprodución que presentaba os defensores como heroes case bíblicos fronte a un inimigo numeroso e implacable. Décadas despois, en 2004, unha nova versión titulada “El Álamo: A lenda”, dirixida por John Lee Hancock, procurou ofrecer unha visión algo máis matizada dos personaxes e das súas contradicións.