O anxo Atheán | O sol das corozas

Levoume ben tempo e paciencia, abofé, respostarlle ó meu amigo e compañeiro destas crónicas, o anxo Atheán, a súa pregunta sobre unha vella ilustración, máis ou menos de comezos do pasado século e milenio, que mostra un home vestido cunha estraña e voluminosa capa de palla, rematada nun cómico e puntiagudo carapucho. Ignoro de onde sacou o anxo ese gravado, pero denota a súa curiosidade e o seu manifesto interese polos elementos que conforman a nosa identidade como pobo. Cada vez, dixen para min, este gardián das almas galegas está máis identificado connosco. Paga a pena contribuir á galeguización dun espírito celeste, que inquire con tanta graza e encanto.

Unha vestimenta autóctona -moi ourensá, por certo- destinada polos nosos labregos para protexérense da chuvia; chámase coroza

Chamoume, despois xa duns cantos días sen comunicación, e púxenme, coma sempre, ó seu servizo. Así de primeiras, informeino do que se trataba: unha vestimenta autóctona -moi ourensá, por certo- destinada polos nosos labregos para protexérense da chuvia; chámase coroza. Non foi difícil para Atheán, que domina o grego e o latín clásicos, tanto falados coma por escrito, dar coa etimoloxía adecuada. “Ah, contestou axiña con indisimulada emoción, debe vir do latín cucullus”. A penas me deixou aseverar, para engadir, case de socato, “ faime lembrar o cucullos infamis. Un gorro cónico de cartón pintado de labaradas bermellas, simulando lume, que a Inquisición obrigaba levar nos autos de fe, como complemento do sambenito, ós homes e mulleres que atentaran contra Deus e a súa Igrexa”.

Exacto, meu amigo! díxenlle. Coroza é palabra galega e castelá. Na magnífica serie dos Caprichos de Francisco de Goya, o xenial pintor e gravador representa a reos con esa carapucha. Como ti dis, recalqueille, é un símbolo da infamia, variaba segundo o delito e a sentenza. Pasamos, na conversa, ás persoas que, na actualidade, portan e cargan os pasos procesionais na Semana Santa. Popularmente coñecidos como costaleiros, penitentes e prominentes, tamén levan os devanditos gorros aguzados. Aproveitei, daquela, para aclararlle que na nosa tradición este tipo de fachendosos e multitudinarios percorridos coas imaxes ó lombo, de carácter urbano, son recentes. A devoción galega, de raiz atlántica, polos santiños e as advocacións da Virxe María, con innegables antecedentes pagáns, é moito máis recollida. As nosas procesións, en xeral, teñen lugar arredor da igrexa parroquial, no adro da mesma. Os desprazamentos, todo máis, limítanse a un lugar de preto; un outeiro, unha fonte, unha carballeira...Fomos e seguimos a ser, salienteille, aínda que a ti, anxo querido, che coste traballo recoñecelo; priscilianistas. Aquel bispo hispanorromano, piadoso e de ideas avanzadas, inxustamente acusado de bruxería e de agnosticismo, o heresiarca nado na Gallaecia e decapitado, xunto cos seus seguidores, en Tréveris; segue a estar eiquí.

O resto foi informar a Atheán sobre as corozas galegas, de orixe prehistórica, libres de anatemas, ecolóxicas, cun deseño de sinxela avangarda e moi útiles antes da proliferación industrial de impermeables e chuvasqueiros.

O xenial Castelao, abondei, autocaricatorizouse vestindo unha. Eran feitas de palla centea ou de xuncas mazadas, entretecidas en cadrelo. Constaban de tres partes: a capa, ampla e longa ata os nocelos -con enganches da mesma materia-; o carapucho, que cubría a cabeza e as polainas, elegantes e cinguidas á parte baixa das pernas. Seica houbo outro modelo, por enteiro nunha soa peza. Eu esas, amigo Atheán, non as acordo. Do que si podo dar razón é das esteiras; corozas a dúas augas para o gando. Eempregábanse para protexer as vacas recén paridas cando se botaban a pacer fóra da corte. Nas bestas, pouco. Agora, cando vexo vestidos de antroido os cans e as cadelas, cabilo o millor que camparían con candansúa corociña.

Ela me aprendeu que este tempo de primavera, inestable e antoxadizo, pódese denominar cunha fermosa metáfora; o sol das corozas

Do que podo dar fe, grazas ás investigacións dos nosos grandes etnógrafos, é de que en determinadas zonas da montaña ourensá, abondou o oficio. Mulleres coroceiras, sobre todo. Eu coñecín a unha na Candosa, preto do Paraño. Ela me aprendeu que este tempo de primavera, inestable e antoxadizo, pódese denominar cunha fermosa metáfora; o sol das corozas.