As actas do consello de Galicia

A propósito do intento de nomear a Castelao “primeiro presidente de Galicia” faleilles aí atrás do Consello de Galicia, ese ente que fundou Castelao alá por 1944 para poder xogar ao arrimado cos vascos e cataláns, e formaren unha voz común de cara á que crían inminente caída de Franco. E tamén, dos contactos cos vellos galeguistas que fixera en Buenos Aires durante as miñas estadías alá de acabalo entre os oitenta e noventa do século pasado. Pois durante unha desas viaxes, Pepe Calzado, fillo de Daniel Calzado, ex-alcalde do Tomiño republicano e participante na refundación do Consello de Galiza de inicios dos sesenta, convidoume a pasar polo seu negocio de cafés na Avenida Rivadavia. Alí amosoume “o seu tesouro”. Entre outra documentación do Consello, gardaba na caixa forte o libro de actas daquela refundación, creo, de 1961. Contiña actas cada vez máis curtas, ata inicios dos setenta. O máis curioso que lembro da ollada que lle botei, foi a recepción a Méndez Ferrín na súa viaxe a Arxentina con motivo dos Xogos Florais de 1969 e o informe que este lles transmitiu sobre a avolta situación política en Compostela na primavera anterior. Quedou encantado Calzado co meu abraio ante o documento. E cando lle dixen que eu cría que debería estar en Galicia, no Parlamento, pois sería a institución que mellor encarnase o desexo daquela xente, díxome que o tiña que pensar, que non quería que se perdese, etc. Aos poucos días volvín a Galicia e a mesma mañá da chegada vin na prensa que unha ampla delegación de políticos galegos do goberno e parlamento desembarcaban en Buenos Aires, capitaneados por Fraga e Vitorino Núñez. Sabedor de que paraban sempre no Hotel City, -que era onde parabamos, tamén, os profesores, porque o dono, Florencio Aldrey, tiña un trato especial coa Xunta- puxen de inmediato dous fax ao hotel. Un para Vitorino, -nunca antes falara con el- explicándolle a posibilidade da súa incorporación aos fondos do Parlamento dada a boa vontade, precisada de concreción, de don Xosé Calzado, de quen lle pasaba os datos de contacto. E outro, a Alfredo Cid, Xefe de gabinete, recontraparente, e persoa que algo trataba, pedíndolle que fixese o posible para que o xefe xestionase o tema. E fíxoo.

Chegou un home traxeado ao seu negocio e presentouse “Bos días, son o Presidente do Parlamento de Galicia”

O caso é que Vitorino -díxomo el logo- lera o fax e vira a ocasión de “escapar” da comitiva de Fraga e da súa soporífera e acelerada ringleira de discursos, peticións, saúdos e gaiteiros. Calzado comentoume logo a escena. Chegou un home traxeado ao seu negocio e presentouse “Bos días, son o Presidente do Parlamento de Galicia”. Pepe, exultante de orgullo pola visita inesperada, axiña lle ensinou o libro de actas. Ofreceullo para que o trouxera canda el na viaxe de volta. Vitorino díxolle que non, que os convidaba a el e á súa dona para que o entregasen no Parlamento de Galicia, nun acto oficial e solemne.

De alí a uns meses, cando se concretou a visita, convidáronme á entrega. Presentes estaban representantes dos tres grupos. Falei antes co bibliotecario receptor e aproveitei para xuntar a aquelas actas que entraban no Arquivo e Biblioteca do Parlamento, o libro de contas do Consello, que incluía todas as etapas, e que apañara eu dun soto asolagado, a piques de ir ao lixo, dunha entidade galega de Buenos Aires. Aquela “recollida” foi o xeito de axilizar o seu rescate e posta á disposición pública en Galicia.

Isaac Díaz Pardo, tan celoso da exclusividade do trato con América, comentoume que a documentación toda da primeira parte, tíñaa el. Nunca turrei do fío. En fin, creo que está ben que a memoria do Consello de Galicia repouse no Parlamento, pois aínda que non fose un goberno no exilio, foi unha boa intención dunha boa xente, cun gran simbolismo histórico.