Baiona e Ceuta

O mundo de sempre foi complicado, tamén por causa da política. Permítanme un chisco de historia.

O Mediterráneo foi noutrora un espazo de confluencia e contacto grazas ás expansións grega, romana, española, francesa, otomana, xudía, aragonesa… Pero xa non o é. Hoxe é fronteira. En Alghero, en Cerdeña, poucos falan catalán hoxe. Con Kavafis ou Demis Roussos, lembramos que a hoxe exipcia Alexandría, foi de cultura grega, ata medidados do s. XX. Con Onassis, lembramos, aos gregos de Esmirna, hoxe en Turquia, expulsados. Si. O tratado de Lausana de 1923 ratificou o “intercambio” entre gregos e turcos. 1,3 millóns de gregos deixaron Turquía -onde levaban milleiros de anos- e 350 mil turcos saíron de Grecia. Por certo que por este pacto o noruegués Fridtjof Nansen levou o premio Nóbel. Con Albert Camus, con Althusser, con Bernard Henry-Levy, lembramos esa secular Alxeria francesa, ata inicios dos 1960, onde estaban tamén a hispana Orán e Mazalquivir (1505-1792) antes de que lla vendese España ao imperio otomano despois do terremoto de 1790. E tiveron praza de touros ata 1960.

Nos imperios as fidelidades persoais están por riba das identidades, por iso eran moi plurais. No autrohúngaro convivían 11 nacionalidades recoñecidas e outra media ducia pequenas. No mundo Otomano, máis de vinte: musulmáns -turcos, árabes, kurdos, albaneses, bosnios, chechenos, tártaros…- cristiáns, -gregos, armenios, asirios, caldeos, latinos, maronitas, xeorxianos…-, xudeus, -sefarditas, romaniotas, de medio oriente-, etc. Todas con cadansúa autonomía organizativa. Pero desde a desaparición dos imperios, os estados herdeiros con intención de representar colectivos homoxéneos, expulsaron con violencia ás minorías e houbo grandes movementos de poboación. O tratado de Lausana de 1923 ratificou o “intercambio” entre gregos e turcos. 1,3 millóns de gregos saíron de Turquía -onde levaban milleiros de anos- e 350 mil turcos deixaron Grecia. Por certo que por esta “solución final” o explorador polar noruegués Fridtjof Nansen levou o premio nóbel.

Creo que Ceuta é a máis española das cidades do país, pois optou por quedar en España, en 1640, cando foi a recuperación da independencia de Portugal, a quen pertencía desde 1415

En África, a presenza española é tan histórica como problemática. Obviamente, Ceuta e Melilla son hispanas por cultura desde moi antigo. É máis, creo que Ceuta é a máis española das cidades do país, pois optou por quedar en España, en 1640, cando foi a recuperación da independencia de Portugal, a quen pertencía desde 1415. Cero dúbidas. Precisamente, o asentamento de cidadáns que foran a pelexar á guerra de Ceuta para a coroa portuguesa, formando un arrabalde marxinal de Baiona, que levou o nome popular de Cepta que hoxe só se mantén na Fonte de Zeta. Nomes pexorativos, por sorte case desaparecidos, eran tamén os dos barrios de “casas baratas”, tipo “Corea” -Coruña, Vigo, Sanxenxo, Baiona-, “Katanga” (Coruña) ou “Wichita” no caso de Ourense, por unha película de traducida aquí como “Wichita, ciudad infernal”.

En calquera caso, a perda de peso internacional de España, a perda de poder de disuasión das forzas do estado -o asalto destes días é tomar, con razón, polo pito do sereno ao país- sumado á intelixente, pousada e progresiva política de alianzas marroquí- creo que debe levar á promoción dunha reflexión serena no seo da sociedade, entre outras cousas, sobre esas prazas de soberanía españolas, á luz da evolución da historia e da xeografía cultural e política mundial. Non falo de abandono, pero si de reflexión, estratexias e método e acordos.

As guerras de África (Tetuán, 1859-60; Margallo, 1893-94; Melilla, co Barranco del Lobo, 1909; Rif, 1911-1927, co Desastre de Annual en 1921; Sidi Ifni, 1958-59), os abandonos de Sidi Ifni e o caótico de Guinea, 1968-9, o abandono do Sáhara ante a “Marcha Verde”, 1975, foron tristes episodios da nosa historia. Que non haxa máis. Sangue, cero.