Las cosas de Orense

O ourensanismo de Cuevillas ispiraba seus minutos, vixilias, traballo, ensoares.” Deste xeito, Otero Pedrayo resumiu un eixo fundamental do pensamento de Florentino López-Alonso Cuevillas. E fíxoo no prólogo do libro publicado no ano 1969 –“Cosas de Orense”-, que recolle unha escolma de artigos que o seu amigo publicou entre 1946 e 1948, no xornal La Región.

Valéndose de distintos elementos da cidade -a praza, unha rúa, o río, unha festa, un oficio, os coiñales, a moda ou as crenzas-, Cuevillas construíu un pensamento conservador coherente, moi crítico coa moderrnidade e comprometido con Ourense e a identidade galega. Na súa columna “Las cosas de Orense”, o pasado é un tempo de integración, de equilibrio e de orde natural das cousas. Fronte a el, o presente moderno supón unha ameaza que provoca a ruptura da orde, a despersonalización e a perda das esencias ourensás.

Un trazo esencial é a súa concepción organicista da realidade xa que retrata a Ourense coma un corpo vivo. A Praza Maior é o seu corazón, os camiños son as veas e o río representa o caudal da memoria en movemento. Cando a cidade medra mal e se afasta do seu centro vital ou ben se deixa dirixir por unha lóxica allea á súa natureza, contrae unha enfermidade representada polo urbanismo moderno, lineal e gris, que agride a orde social natural e histórica.

Galicia é un pobo que interiorizou un auto desprezo: perde a lingua, deforma os topónimos, substitúe a música e os bailes tradicionais, consente a desaparición do traxe

A partir desta idea, desenvolve unha crítica sistemática do modernismo na que o cemento, as estradas, o ferrocarril, a industria -o progreso técnico, en xeral-, son signos dun tempo gris, uniforme e sen alma. Cuevillas oponlles o mundo tradicional representado na pedra, o camiño, o carro, o oficio artesanal e a arquitectura popular. Non é só un exercicio de nostalxia, representa tamén un xuízo moral e estético por que a modernidade destrúe a beleza ó perde-lo sentido do límite, da harmonía e da integración coa paisaxe. Asemade, fai unha crítica espiritual: os ríos saben máis ca os homes, as campás falan, os camiños teñen espírito e as festas son ritos que conectan a vivos e mortos. O cristianismo galego non foi nunca unha ruptura, senón unha continuidade co mundo pagán xa que as ermidas ocupan antigos lugares sagrados e as romarías conservan funcións ancestrais. En troques, a modernidade racha a cadea simbólica co pasado e deixa ó home descrido, desarraigado e desligado do ritmo de vida tradicional.

No ámbito social e moral, Cuevillas critica a desaparición das formas, da cortesía e do estilo. O eloxio da “señorita”, do cabaleiro ou do mundo rural, non é unha denuncia de dereitos negados, senón a defensa dunha estética de vida onde cada quen tiña o seu papel. Fronte a isto, a igualdade moderna empobrece por que uniformiza e destrúe as connotacións particulares.

Para el, Ourense foi o espello de Galicia; por iso o descrito é a metáfora do drama da identidade galega. Galicia é un pobo que interiorizou un auto desprezo: perde a lingua, deforma os topónimos, substitúe a música e os bailes tradicionais, consente a desaparición do traxe; estes non son fenómenos illados, senón síntomas dun complexo de inferioridade colectivo. A Galicia non a vence a forza pero si a aceptación voluntaria da súa propia negación como pobo.

O ourensanista escribe desde a conciencia de asistir ó final dun mundo dotado de sentido -o tradicional- fronte ós embates dunha modernidade que o anula por que uniformiza e racha co que significa tradición. Porén, sempre queda un alento de esperanza e por iso, fai unha chamada implícita á responsabilidade, á renacencia galega. Neste sentido, coida que Galicia pode salvarse se recupera a súa lingua, a súa historia, a súa relación coa terra e o seu orgullo de pobo. En resumo, Florentino López-Alonso Cuevillas convócanos a servir a Galicia non só dende as declaracións de amor, senón a través do traballo activo a prol da súa continuidade material e espiritual.