José Suárez (1902-1974), a fotografía como arte plástica

Quixo desta volta a Real academia galega de Belas Artes (RAGBA) dedicar o día das artes, inaugurado o 1 de abril co gallo da firma nos dinteis do Pórtico da Gloria polo Mestre Mateo, cun grande da fotografía fillo de Allariz, ao que sumouse a Xunta de Galicia e a Deputación de Ourense co Centro Cultural Marcos Valcárcel para a exposición antolóxica. Promovida polo académico Xurxo Lobato, quen salienta de Suárez a seu “carácter humanista en conexión con las vanguardas de su tiempo”, en concreto a Nova Obxetividade, que gustou centrarse nunha ollada reflexiva, “centrada en la figura humana y totalmente alejada del folclorismo”. O curador da mostra é Xosé Carlos López Bernárdez, tamén académico da RAGBA. A mostra do CCMV segue a senda aberta pola do Instituto Cervantes, Unos ojos vivos que piensan, Madrid, 2016, en palabras de José Bergamín, que comisariaron Manuel Sendón e Xosé Manuel Suárez Canal, sobriño do fotógrafo, primeira retrospectiva dende a do Círculo de Bellas Artes en 1935, un ano antes do seu exilio tralo golpe de Estado do Xeneral Franco. Foron 173 fotografías e un centenar de documentos y publicacións e escritos, incluído a carta de ‘despedida’ antes do suicidio en A Garda, Pontevedra, 1974. E cos mesmos comisarios expúxose no museo de Pontevedra, edificio Castelao, en 2021, amosando obra dende os anos trinta até o regreso a Galicia en 1959. Co acto público institucional en Allariz a comezos do presente pasado abril, foi inaugurada alí unha mostra-legado en 25 lonas de gran formato polas paredes das casas e até algunha igrexa, nas que se pode seguir a súa vida e traxectoria da súa forzada estadía en América do S., a viaxe a Xapón coas series de imaxes de oleiros de Niñodaguia, da Mancha, e amigos. Un diálogo visual e unha reivindicación. Así os Mariñeiros que inicia en 1936 en España e remata en Bos Aires, dende a que fixo un documental que, trala súa exhibición, perdeuse.

A mostra do CCMV segue a senda aberta pola do Instituto Cervantes, Unos ojos vivos que piensan, Madrid, 2016

O seu ollar humanista, de encadre cinematográfico, arte e industria na que comezara en España en Cifesa, produtora e distribuidora, traballando como fotógrafo de rodaxe, da que recibiu o encargo de dirixir uns documentais etnográficas; e xa en Arxentina actúa en La boda, fai a fotografía de Los caranchos de la Florida, Veinte años y una noche e Malambo, pola que leva un premio, e dirixe La mujer y el jockey (hipódromo), 1939. Viviu en Uruguai e marcha a Xapón uns anos, onde coñece a Kurosawa. As súas viaxes comezaron para estudar dereito en Salamanca, onde se vencella ao liberalismo progresista demócrata republicano. Trata a Unamuno, quen lle escribiu o prólogo para “50 fotos de Salamanca”; Ortega y Gasset, Pérez de Ayala e Alberti, sendo asemade un galeguista de sentimento, en relación con Blanco Amor e Seoane. Traballa en prensa, fai os libros Nieve en la cordillera, e The life & death of the fihting bull, sobre o touro de lidia, prólogo John Marks. Hai que conservar e difundir o seu legado, ao que contribuirá o estreo do documental de Lobato, un dos grandes da fotografía documentalista galega, e xornada do Consello da Cultura Galega Revisando a nosa arte.