Mestres

Todos tivemos algún profesor que nos deixou unha fonda pegada. Incluso tratamos con persoas que, sen ter sido alumnos delas, enriqueceron de forma moi especial a nosa formación, creando unha pátina cultural indeleble da que aínda hoxe extraemos información cando é preciso.

Para estes formadores existe unha palabra que o resume todo: mestre. Todo un persoeiro que transcende a relación profesor-alumno para trocala en mestre-discípulo. É chocante, diría contraditorio, que unha definición cun significado tan elevado fora perdendo o auténtico significado, case deostada. Acaso o falso desprestixio do propio concepto teña que ver coas difíciles condicións de vida a que foron sometidos os mestres nos anos inmediatos á posguerra, unha mala etapa que afectou con intensidade á cultura. Incluso, remontándonos máis no tempo chegou a acuñarse o dito “pasar máis fame que un mestre de escola”, seguramente froito dunha situación cronificada na que o ensino en xeral, e os mestres en particular, sufrían as penurias derivadas da falta de interese das institucións pola formación dos cidadáns. E todo pese a que existen definicións grandiosas para os mestres, segundo recollen algúns dicionarios, “persoas que ensinan unha ciencia, arte ou oficio”. Sen embargo o concepto foi relegado ao o ensino primario -como se fose pouco importante-, cambiando cara a denominacións como “profesorado de educación primaria” ou substituíndose os de todos os niveis polo de “profesionais do ensino”. Nalgún escrito lía que o profesor ensina un conxunto de conceptos, pero ao mestre recoñéceselle unha habilidade extraordinaria na transmisión do saber. Xenial.

Como tamén é coincidente entre eles a xenerosidade, o fuxir da mesquindade na investigación e, sobre todo, na transmisión do coñecemento

Desfrutei de mestres de gran calado. E non me refiro xenericamente aos profesores na época estudantil, todos tan ben intencionados como diferentes en canto a dedicación profesional e capacidade. Nomearei só a un, porque faleceu hai motos anos. Foi Xaquín Lorenzo, “Xocas”, quen foi capaz de sorprenderme todos e cada un dos días das súas doutas aulas. É máis, impartidas a adolescentes, como foi o caso naqueles tempos xa remotos. Dando volta para mirar o camiño que percorrín ata o momento, creo caer na conta de que non chega con saber. Fagan o exercicio seguinte: recorden as persoas coas que se sentiron capaces de aprender, aqueles, que foron quen de ensinarlles, non unicamente de aprobalos ou suspendelos. Diría máis, tan só os mestres transcenden a súa especialidade, as disciplinas de coñecemento, porque estaban -están- dotados da marabillosa facultade de instruír a todo tipo de alumnos, máis aínda, a todas as persoas que teñan a fortuna de recibir o seu maxisterio, oficial ou non. Son os que -como vimos- obran o milagre de converter alumnos en discípulos, os que crean escola. Teño aprendido moito de arqueólogos, tanto persoalmente como lendo os seus escritos. Pero tamén con sociólogos, xeólogos, psiquiatras, arquitectos, enxeñeiros e outros. A algúns os teño entre os meus mestres, porque foron -ou son- quen de mostrarme novos camiños e solucións alternativas a dúbidas, que por humanas, son comúns para o saber. Como tamén é coincidente entre eles a xenerosidade, o fuxir da mesquindade na investigación e, sobre todo, na transmisión do coñecemento.

Os que teño por mestres, estudaron con intensidade e -igual de importante- transmitiron con xenerosidade. Sempre conxugan as dúas virtudes. Seguro que agora pensan nalgún que lles fixo crecer intelectualmente.