Ourense, á rede de xuderías

Creo que o noso Concello debería aproveitar que ata xullo é o alcalde de Ribadavia, César Fernández, presidente de Camiños de Sefarad, Rede de Xuderías de España, para promover a integración nela da cidade de Ourense. Si. E sabe ben do tema, pois xa foi o impulsor da integración de Ribadavia na Rede desde a súa fundación, en 1995. E exerceu de presidente, en decembro pasado, na incorporación de seis cidades máis (entre as que se encontran Sevilla, Calatayud e Melilla) ata chegaren ás 27 de hoxe.

Póñoos en situación. En Galicia hai xa tres localidades na rede Sefarad: Tui, Ribadavia e Monforte. Hai outras varias con presenza xudía medieval. Pero destaca con moitísimo Ourense, cunha abundantísima documentación medieval que usou o cronista Benito Fernández Alonso, para publicar a finais do XIX a historia dos xudeus en Ourense. Ferro Couselo, na súa magna obra A vida e fala dos devanceiros, reproduce ducias destes documentos. E hoxe hai dous historiadores que entenden do asunto: Anselmo López Carreira e Gloria de Antonio Rubio. Esta última, premiada investigadora do Sarmiento-CSIC, dános, incluso, a localización precisa da sinagoga. Os seus moitos artigos sobre os xudeus en Ourense, por si, son eixo para unha memoria xustificativa. E o retorno para a cidade da incorporación á Rede -a clave- sería moi variado. Un, situacional -estar nun colectivo de máxima visibilidade e pomotor de sinerxias turísticas-; outro, reputacional -ser parte integrante dun colectivo de cidades con interese na súa historia-; e outro, o máis importante, económico. Sen dúbida, habería acceso a subvencións específicas, públicas e privadas; incrementaríase o atractivo inversor para a explotación deste tipo de memoria dirixida a clientes con notable poder adquisitivo; e podería dalgún xeito Ourense exercer de “cidade centro” das xuderías galegas, como xa fai do Entroido auriense. E co horizonte ideal tamén da integración de, Allariz, cunha xudería non menos importante cá de Ribadavia, como ben nos ensinou Puga Brau e nos lembra Antonio Blanco Rodríguez nos seus documentados estudos en Raigame.

E hoxe hai dous historiadores que entenden do asunto: Anselmo López Carreira e Gloria de Antonio Rubio. Esta última, premiada investigadora do Sarmiento-CSIC, dános, incluso, a localización precisa da sinagoga.

E Ourense podería proxectar como singularidade, a boa convivencia entre a comunidade cristiá e xudía, que sinalan todos os historiadores, con varios episodios moi destacados a mediados do século XV. O principal, en abril de 1442, cando os homes do nobre Pedro Díaz Cadórniga asaltan e destrúen a sinagoga da cidade -onde estaba Singer en Lamas Carvajal- e rouban as “árbores”, a Menorá e os rolos da Torá, e cartos. O Concello, axiña reacciona e tómalle declaración aos de Cadórniga pola destrución do templo. En paralelo, o bispo excomulga os autores materiais do ataque e a Pedro Díaz como indutor. Si. Non debe haber moitos casos en que un concello reaccione tan rápido e un bispo excomulgue un nobre por ter inducido a profanación dun templo sagrado doutra fe. Aínda así, os xudeus pedironlle logo levantar a excomuñón ao nobre porque non participara directamente nos feitos, pero que se mantivese sobre os que roubaron as “árbores” mentres nos as devolvesen. O roubo segue sen resolver; de momento. Pero o Concello era amable con todos. Pouco despois, en 1458, fan dúas cartas de veciñanza para que se asenten e amenicen Ourense dous músicos, gaiteiro e tamborileiro, mouros. Serán Gomes e Fernán. Tan ben integrados todos que cando en 1460 os irmandiños convocan o levantamento contra a opresión, piden que “todos os cidadáns, leigos e clérigos, judíos e mouros fosen a derribar o Castelo Ramiro”. E tal fixeron.

Era boa cousa entrar na Rede e pensar nalgunha festa histórica que rentabilice o tema. Arde Lucus en Lugo, Istoria en Ribadavia, Arribada en Baiona, Reconquista en Vigo, Maria Pita en Coruña… E nós? Hai temas, posiblidades, oco no calendario e xuncos para tecer. Viña ben algo de vontade.