O PISA dos alcaldes

Gonzalo Pérez Jácome atopou solución aos malos datos do último informe PISA. Parte do salario dos profesores debería depender da evolución académica dos alumnos, con “correctores socioeconómicos”, porque non todos traballan igual e habería que premiar os bos e sancionar os malos. O alcalde resolveu así, en poucas liñas, nas súas redes sociais, un problema que trae de cabeza a gobernos, académicos e comunidades educativas de medio mundo. A arroutada é ben representativa do seu método: coller un asunto complexo, eliminar case todas as variables que o explican, identificar un responsable e anunciar unha alternativa tan evidente que sorprende que ninguén a aplicase antes. Canto máis complicado é o problema, máis curta e doada semella a receita. O difícil desaparece polo camiño, e queda unha ocorrencia presentada como se abondase para formular unha política pública.

As cifras son certamente preocupantes. O Estado español perdeu desde 2022 até 23 puntos en lectura, 16 en matemáticas e oito en ciencias. A caída alcanza a boa parte dos países desenvolvidos. A OCDE sinala tanto factores vencellados ao comportamento individual —menos lectura, dificultades de concentración, abuso das pantallas, menor esforzo— como outros de natureza estrutural, entre eles problemas de disciplina e absentismo, secuelas da pandemia, menor apoio familiar ou aulas máis diversas. O 49 % do alumnado español estuda en centros cuxos directores consideran que a falta de profesorado dificulta o ensino, e a porcentaxe acada o 72 % cando se trata do persoal de apoio. En Galicia, investigadores, docentes e familias discrepan nas explicacións e nas solucións, pero coinciden en que ningún factor illado explica o retroceso. Jácome, porén, o ten claro: hai moitos profesores malos.

A seguridade coa que o noso cuñado omnisciente pon notas resulta aínda máis curiosa coñecendo a súa propia historia

A seguridade coa que o noso cuñado omnisciente pon notas resulta aínda máis curiosa coñecendo a súa propia historia. Nas memorias que autoeditou, o rexedor narra que non cursara Bacharelato cando decidiu estudar Tecnoloxía do Son nos Estados Unidos, e mesmo relata como se valeu de credenciais académicas das que carecía para acceder a eses cursos, ata ser descuberto. A picaresca de malfeitor non implica que un saiba máis ou menos, nin a ausencia de titulación incapacita a ninguén para exercer un cargo público. Pero introduce unha ironía difícil de ignorar cando quen protagonizou aquela historia resolve clasificar os docentes entre bos e malos segundo o rendemento académico de terceiros. O expediente do alcalde pertence á súa propia biografía. O dos alumnos, segundo Jácome, debería pertencer á nómina dos seus profesores.

Aceptemos, con todo, a proposta. Se os datos permiten medir o rendemento dun profesor, tamén poderían valernos para medir o dun alcalde, con idénticas precaucións. Un docente non controla a renda familiar, os hábitos de lectura no fogar ou as horas que un adolescente pasa diante dunha pantalla. Tampouco Jácome controla a demografía de Ourense, a inflación, as políticas da Xunta e do Estado ou a xeopolítica. Apliquemos, pois, o mesmo criterio e tamén os correctores que el reclama para outros. Descontemos aquilo que non depende razoablemente do Concello e examinemos o que si corresponde a un goberno municipal que leva máis de sete anos dirixindo o destino da cidade. Pagamento a provedores, contratación, transporte público, urbanismo, investimentos ou funcionamento dos servizos veciñais poderían ser algunhas materias. Chamémoslle, por simplificar, o PISA dos alcaldes.

O Concello chegou este ano a preto de 120 días de atraso medio no pagamento a provedores e converteuse na capital provincial española que máis tarda en saldar as súas contas. Máis de 20 millóns de euros en facturas levaban ademais máis de tres meses pendentes de tramitar. A adxudicación por 48,9 millóns do servizo de autobuses foi anulada polo Tribunal Administrativo de Contratación Pública, que obrigou a retrotraer o procedemento. E o Concello tomou máis dun ano en encargar as correccións do PXOM reclamadas pola Xunta. Cando finalmente contratou un equipo para facelas, este as concluíu en menos de dous meses. Son casos diferentes e ningún permite xulgar por si só toda unha xestión municipal, pero ofrecen resultados concretos sobre ámbitos que dependen directamente do municipio. E non se trata precisamente dun boletín ateigado de sobresaíntes.

O rauto de Jácome tamén serve, polo tanto, para alcaldes. Se un bo profesor merece cobrar máis porque obtén mellores resultados, un bo rexedor tamén debería recibir o seu preceptivo complemento salarial. Se os resultados son mediocres, tocaría quedar sen el. E se son malos, seguindo sempre a súa propia proposta, habería que o “sancionar”. Ao cálculo poderiamos incorporar os custos que determinadas decisións deficientes ocasionan ao erario municipal. Gobernar mal non só produce peores servizos. Tamén pode saír caro. Non fai falta responsabilizar a Jácome de todo o que non funciona en Ourense, nin atribuír á Alcaldía o que depende doutras administracións. Basta con aplicarlle, con equivalentes correctores, o criterio que reclama para outros colectivos. A idea ten posibilidades. O único risco para o alcalde é que, feito o exame, na súa nómina resulte que é el quen lles debe cartos aos ourensáns.