Pola pronuncia dun vocábulo

No outubro de 1937, hai exactamente 88 anos, na fronteira entre a República Dominica e Haití, ocorreu un dos episodios máis sanguentos e menos recordados da historia caribeña: a chamada Masacre do Perexil. Miles de persoas de orixe haitiano, así como dominicanos negros considerados “sospeitosos” foron asasinados por orde do ditador Rafael Leónidas Trujillo Molina.

Un simple pirixel, convertido en sentenza de morte, recórdanos a fraxilidade da dignidade humana fronte á intolerancia e o autoritarismo

Entre o 2 e o 8 de outubro, tropas do exército dominicano, xunto a civís armados, emprenderon unha operación de limpeza étnica. O número de vítimas, como na maioría das masacres, foi obxecto de debate, pero organismos internacionais e testemuñas diversas coinciden en que entre 15.000 e 20.000 persoas foron asasinadas a machete, coitelo ou balas nos fusís subministrados por, faltaría máis, os Estados Unidos de América.

A matanza recibiu ese nome por un detalle macabro. Os soldados dominicanos, encargados de identificar ós haitianos, pedíanlles pronunciar a palabra “perexil”. Os que non podían articulala co acento característico do español caribeño eran condenados a morte. Un simple vocábulo converteuse na fronteira entre a vida e a execución. Mulleres, nenos e anciáns; que é o que sempre impresiona máis das masacres, principalmente os nenos, pola súa inocencia e polo seu futuro percorrido existencial. A maioría dos corpos arroxáronse a ríos coma o Dajabón, coñecido desde entón como Río Masacre.

O horror transcendeu rapidamente as fronteiras e Haití protestou ante a comunidade internacional. Moi timidamente, pois o seu presidente desexaba as mellores relacións posibles coa ditadura de Trujillo, e ademais as masacres afectaron a un conxunto de “emigrantes rurais, moi pobres e sen poder político en Haití”, polo que a elite política haitiana non amosou indignación algunha polo sucedido. Porén, e coa axuda de Estados Unidos (outro que tal: primeiro dá as armas e despois simula que axuda) alcanzaron un acordo en 1938 polo que Trujillo aceptou pagarlle unha indemnización de 750.000 dólares ó goberno haitiano. A maior parte da indemnización roubouna a propia burocracia haitiana, polo que só se repartiron 1.340 dólares a 67.000 familias haitianas, é dicir, a 2 centavos de dólar a cada familia. Negocio redondo. Un simple pirixel, convertido en sentenza de morte, recórdanos a fraxilidade da dignidade humana fronte á intolerancia e o autoritarismo.