Un retrato oteriano de Florentino Cuevillas

Como xa dixen, hai semanas a Fundación Otero Pedrayo convidoume e a impartir un relatorio sobra a relación entre Florentino López-Alonso Cuevillas e o señor de Trasalba. Mentres a redactaba, xurdiume a idea de facer un retrato do pai da prehistoria galega baseado nos escritos que sobre el publicou o patriarca das nosas letras. Por tal motivo, repasei os textos que conservo na miña biblioteca, correspondentes a publicacións nos xornais La Región, El Correo Gallego e La Noche, ou na editorial Galaxia, entre outros.

Nun primeiro achegamento, afirmo que na escrita de Otero latexa unha admiración polo seu amigo que transcende o plano persoal. A este respecto, comprobei que o fidalgo de Cimadevila non compuxo só unha biografía de Florentino, senón que fixo unha interpretación máis rica da súa personalidade, converténdoo nun símbolo intelectual, cultural e mesmo moral de Galicia. Constatei que -seguindo o fío condutor dunha amizade sentida e consolidada pola irmandade, o tempo e as circunstancias-, os textos oterianos debullan, liña a liña, os trazos dun retrato que presenta a Cuevillas coma o modelo dunha xeración, dunha época histórica e dunha visión de Galicia que se desvanecía paseniño nese intre.

Un dos aspectos máis salientábeis é a identificación Florentino co ourensanismo coma profesión de fe. Neste sentido, a cidade das Burgas aparece nos parágrafos oterianos coma o escenario dunha vida -a rocha á que se apega fortemente a ostra-, mais tamén coma o manancial espiritual do protagonista. Para Otero, Floro era un intérprete íntimo de Ourense; alguén capaz de descubri-la alma da cidade en cada unha das súas pedras, dos seus ritmos e, incluso, na esculca dos seus silencios. Así, a historia das rúas antigas, as cantigas da fonte da Praza do Ferro, a luz do cimborrio da catedral ou as néboas silandeiras do inverno, convértense en testemuñas da vida, da sensibilidade e do pensamento dun ourensanista confeso e profeso.

Admiración oteriana medra cando, contemplando a dimensión intelectual do fundador da arqueoloxía galega moderna, salienta a súa faciana autodidacta, disciplinada e humilde.

Outro elemento que vertebra os textos oterianos atópase no carácter fidalgo de Cuevillas. Unha “fidalguía” que non se refire ó berce, á riqueza nin á posición social; pola contra, substancia unha elegancia interior alicerzada na cortesía, a humildade, a discreción e o respecto; unha sinxeleza afastada de calquera vulgaridade ou soberbia. Mesmo no traballo oficial na oficina de Facenda, Otero subliña a súa capacidade para dignifica-lo labor máis administrativo mediante o rigor, a responsabilidade e a delicadeza no trato humano.

A admiración oteriana medra cando, contemplando a dimensión intelectual do fundador da arqueoloxía galega moderna, salienta a súa faciana autodidacta, disciplinada e humilde. Nun tempo no que moitos intelectuais buscaban o protagonismo ou a sona pública, o seu amigo foi quen de transforma-lo coñecemento da prehistoria galega sen deixar de considerarse un aprendiz. Asemade, o presenta, non só coma un investigador de castros ou mámoas, senón coma o verdadeiro teorizador da continuidade histórica de Galicia; coma quen desvelou a verdade de que a identidade galega enterra as súas raíces nun pasado antigo, profundo e digno.

Segundo Otero, Cuevillas profesaba en dúas relixións: Galicia e a fe católica. Para el, o labrego contemporáneo -o último reduto da Galicia tradicional que veneraba-, aínda conservaba as pegadas do home castrexo, das antigas civilizacións atlánticas e dos ritmos ancestrais da terra; era, pois, un símbolo da permanencia do noso pobo na historia. Verbo da dimensión católica, Floro é descrito coma un home de fe sincera, íntima, serena e integrada na súa maneira de vivir e mais de entende-lo mundo, sen fanatismos nin integrismos.

En resume, dende a ollada de Otero Pedrayo, Florentino Cuevillas non foi só un gran arqueólogo; foi un ourensanista confeso, un galeguista humanista e un aristócrata espiritual, militante na fe, na cultura e no amor a Galicia.