Suicidio e deporte

En 2025, segundo os datos oficiais, 303 persoas perderon a vida por suicidio na nosa comunidade, das cales 48 correspondían á provincia de Ourense. Detrás destes dramas hai nomes, familias, amizades, proxectos truncados e un sufrimento que non remata necesariamente coa morte. Tamén están quen sobreviven, persoas que deben aprender a convivir cunha perda repentina e, demasiadas veces, con preguntas para as que non existe unha resposta sinxela.

O suicidio é un problema de saúde pública e, en boa medida, dicir de forma clara que é totalmente previsible. O seu orixe non responde a unha única causa. As desigualdades sociais, a soidade, a falta de educación emocional, determinadas enfermidades, as adiccións, a violencia de xénero, a idade ou incluso a tecnoloxía poden incrementar determinadas vulnerabilidades na poboación.

Mais quizais o máis importante sexa comprender qué ocorre cando o sufrimento chega a un límite. A conduta suicida pode aparecer cando alguén vive o seu dolor como intolerable, inescapable e interminable e deixa de atopar alternativas. Por iso previr non consiste unicamente en intervir cando a crise xa chegou. Consiste tamén en construír antes unha sociedade capaz de detectar, escoitar, acompañar e ofrecer esperanza a quen a perdeu na súa vida.

A campaña da Organización Mundial da Saúde (OMS) “Cambiar a narrativa” incide precisamente nesa necesidade: reducir o estigma, favorecer unha cultura de apoio e animar a pedir axuda. Pedila non debería interpretarse como unha debilidade. A veces, a decisión máis valente é recoñecer que non se pode seguir sen apoio, facer un parón e deixarse acompañar pola xente do contorno neste camiño.

E aquí aparece unha responsabilidade que nos corresponde a toda a cidadanía. Cada persoa pode ser parte da solución. Observar. Preguntar. Escoitar. Acompañar. Guiar cara a axuda profesional. Non xulgar a quen atravesa unha depresión, sofre ansiedade, se atopa desbordado ou está pasando por un momento que quizais dende fóra non sexamos capaces de comprender en toda a súa magnitude.

Baixo o título “Suicidio e deporte”, o Colexio Oficial de Psicoloxía de Murcia organizaba a semana pasada as súas xornadas anuais para poñer o foco nesta realidade. Precisamente o deporte ofrece un escenario privilexiado para trasladar esta reflexión. Cando un ou unha deportista chega a un equipo ou regresa aos adestramentos despois dun parón, é habitual preguntar como está fisicamente. Fixo traballo durante o tempo de inactividade? Coidou a alimentación? Descansou suficientemente? Está preparada a persoa para competir? Pero deberíamos facernos outra pregunta coa mesma naturalidade: como se atopa psicoloxicamente esa persoa?

Convén preguntarse por que existen suicidios relacionados co ámbito laboral e por que determinadas profesións presentan maiores riscos. As autopsias psicolóxicas e os servizos de prevención poden axudar a comprender que factores están presentes e como actuar.

Tal e como lembrou o doutor Cabaleiro na homenaxe que a asociación de adestradores Afiador lle brindou recentemente no Teatro Principal, non basta con coidar o corpo. O estado mental tamén condiciona o benestar, a capacidade de gozar, de relacionarse e de render. Detrás da figura deportiva hai unha persoa. E quizais un cambio de comportamento, un illamento inesperado ou unha perda de motivación non sexan simplemente unha cuestión de rendemento deportivo.

Traballar tampouco debería custarnos a saúde, nin moito menos a vida. Convén preguntarse por que existen suicidios relacionados co ámbito laboral e por que determinadas profesións presentan maiores riscos. As autopsias psicolóxicas e os servizos de prevención poden axudar a comprender que factores están presentes e como actuar. Non todos os traballos son iguais, nin todos os seus riscos poden reducirse a unha lesión física visible neste contexto.

Déronse pasos importantes: observatorios de prevención, plans de saúde mental e educativos, programas de sensibilización e unha maior implicación dos medios de comunicación. Imos na dirección correcta, pero non basta. Falta avanzar con maior velocidade, intensidade e transversalidade, avaliar as políticas públicas e comprobar que funciona e onde meirande parte das gretas seguen existindo. Porque quen está sufrindo non pode esperar máis tempo aquí.

A prevención ten que entrar nas aulas, nas familias, nos centros de traballo, nos clubs e escolas deportivas, nos servizos sociais, na sanidade e nas nosas conversas cotiás para falar con claridade e dar prioridade absoluta ao benestar psicolóxico das persoas.

Non podemos permitir que a vida se nos escape entre un momento negativo, unha emoción desbordante ou unha idea distorsionada que remata parecendo a única saída. Necesitamos educación emocional, capacidade para resolver problemas e frustracións, vínculos sociais, afrontamento saudable, atención profesional pública accesible e áxil e unha sociedade capaz de acompañar sen xulgar.

Previr o suicidio non é soamente evitar unha morte. É axudar a que calquera persoa poida volver atopar sentido cando, por un momento, deixou de velo claramente. Para eso necesitamos lembrar algo tan sinxelo como trascendental: a vida ten sentido. A veces hai que parar. A veces hai que pedir axuda. E, sobre todo, debemos conseguir que ninguén teña que facelo a soas.