Unha dor verdadeira

O cinema foi o primeiro en mostrar ao público as cruentas imaxes da aniquilación que estaban cometendo os nazis durante a Segunda Guerra Mundial. Aquelas imaxes horrorizaron o mundo e foron material probatorio no xuízo de Nuremberg, ademais de ser ensinadas repetidamente en múltiples formatos ao longo da historia recente. O cine leva décadas intentando representar o Holocausto. Converteuno nun xénero, ata o punto que a sociedade actual xa mostra bastante tolerancia cara ás explícitas recreacións fílmicas do xenocidio. Se a isto engadimos que os campos de concentración convertéronse en lugares de atracción turística, ou de “dark tourism” para utilizar a definición de John Lennon e Malcolm Foley, o cinema debería ter a obriga de volver a ser instrumento de reflexión fronte a este novo paradigma. Contar, desde un punto de vista orixinal e máis actual, a sensibilidade coa cal estamos reaccionando agora fronte a unha das maiores traxedias da historia.

Un dos filmes que aborda estes temas desde un punto de vista humanista, sensible e sutil, é A Real Pain, a segunda e notable longametraxe do actor e dramaturgo Jesse Eisenberg. A historia céntrase sobre dous curmáns que emprenden unha viaxe a Polonia tras a morte da avoa sobrevivida ao Holocausto. Queren coñecer e ver cos seus ollos onde viviu ela antes da Segunda Guerra Mundial, comprender as orixes polacas e xudías da familia. Os dous incorpóranse a un circuíto sobre o Holocausto que os levará ao campo de concentración de Majdanek para logo rematar a viaxe ata a cidade natal da avoa.

O xénero que podería definir A Real Pain podería ser o de dramedia - unha versión máis actual da traxicomedia – porque conmóvenos e fainos rir ao mesmo tempo e con sutileza

A Real Pain é unha película humanista que podería ser escrita e dirixida polo mellor Alexander Payne. Ademais ten moitas capas. Toca cunha mirada honesta temas como a identidade, a culpabilidade ou a empatía pero sempre mantendo o concepto da dor no centro da narración.

Eisenberg, que tamén interpreta un dos curmáns e firma un sólido guión, é cauteloso e rexeita calquera esteticismo. Nesta viaxe de descuberta dun pasado afastado e próximo á vez, o director elixe unha narración sobria e unha mirada discreta pero participada, ao servizo da historia e dos interpretes. O xénero que podería definir A Real Pain podería ser o de dramedia - unha versión máis actual da traxicomedia – porque conmóvenos e fainos rir ao mesmo tempo e con sutileza. No filme, o humor é case unha forma de catarse. A estraña parella de opostos funciona moi ben e lévannos a bordear os confíns entre a dor persoal e a universal -especialmente Jesse, o personaxe que Eisenberg construíu utilizando as súas vivencias persoais co OCD (Transtorno Obsesivo Compulsivo).

“A nosa lingua non ten palabras para expresar a aniquilación dun home”, dicía Primo Levi. Eisenberg entende perfectamente as palabras do escritor e supervivente italiano, e prefire deixar o silencio para as secuencias rodadas no campo de exterminio de Majdanek, un silencio ademais máis que xustificado e argumentado na escena anterior do cemiterio.

Entre as películas programadas na carteleira do cinema comercial, A Real Pain, xunto con The Brutalist de Brady Corbet, é unha das propostas máis valiosas e valentes. Un filme que, antes de calquera veleidade autoral, quere contar a nosa historia, desde o persoal para chegar ao universal.