Valle - Inclán

Se non hai millor remedio, hoxe estarei en Vilanova de Arousa. Se o entendín ben, a cita é ás 12,30, na igrexa da Pastoriza, e a convocatoria veu da man da Fundación Valle-Inclán. O obxecto é falar do escritor diante da xente, empoleirado nunha tarima máis ou menos elevada.

Se lles digo o que sinto, pensando en tal convocatoria, confeso que se non é pavor debe parecérselle moito. Falar en público referíndose a un escritor, sendo un tamén do gremio, non debera ser consentido. Falar ben, sen caer na obsecuencia, é unha das tarefas máis pouco doadas que se lle poden ofrecer a un escritor. Adoita reducirse todo a unha serie deses lugares comúns dos que aprendiamos fuxir no lonxano bacharelato humanístico, hoxe xa cadáver. Os escritores, moito máis que a miúdo do que se pensa, de quen falamos é dos outros escritores, xeralmente mal. Élles moi faciliño. Até os hai que ó facelo senten un regustiño que se diría orgástico, que seica se di en italiano e soa ben máis fino.

A verdade é que non saberei que dicir unha vez expresada a miña admiración polo escritor. Ter teño unha serie de papeis (fotocopiados) que me agasallou unha prima miña, por parte de pai, neta do gran amigo e mecenas do escritor Estanislao Pérez. O mesmo que nunca lle fallou a el e tampouco lle fallou á súa esposa, logo da separación matrimonial, nin posteriormente ós fillos habidos entre eles. As lámpadas de Iria daban moita luz.

O que me gustaría saber facer sería unha incursión pola posteridade do autor e a permanencia da súa obra até chegar a estes nosos días amargos, cando os rapaces poden saír do bacharelato sen idea de quen se trata e, o que é peor, sen intención ningunha (enténdase que en xeral) de remediar esa carencia. Antes non había tal posibilidade pois o bacharelato servía pra encanar as nosas vidas dun xeito máis cabal e completo ó nos dotar de instrumentos de combate contra o tedio e a mediocridade.

O caso de Valle-Inclán ofrecésenos a este respecto cunha diafanidade excelsa, se me deixan poñerme algo estupendo, porque son da opinión de que, tendo como ten o noso autor unha importante obra literaria, só a administración pulcra, millor dito pulquérrima, do seu fillo Carlos

En xeral, a morte conducía ó escritor, falando en xeral, cara o esquecemento da súa vida e da súa obra. Salvábanse uns cantos afortunados, ben por razóns políticas ou de oportunidade, ben porque entre os seus deudos había quen se encargaba de administrar en debida forma o legado recibido. O caso de Valle-Inclán ofrecésenos a este respecto cunha diafanidade excelsa, se me deixan poñerme algo estupendo, porque son da opinión de que, tendo como ten o noso autor unha importante obra literaria, só a administración pulcra, millor dito pulquérrima, do seu fillo Carlos (xa dixen como me ía poñer e sigo nelo) puido manter a actualidade dunha obra coma a do arousán, esa que estaremos conmemorando hoxe e podemos seguir celebrando no futuro.

Esta octoxésima idade na que me adentro -esperando completala en debida forma, conste- permitiume constatar como outros escritores cuxas obras foron debidamente valoradas nos seus días desapareceron xa dos andeis das librerías grazas á torpeza dos seus herdeiros, cando non foi en función da mala baba política, dos resentimentos inesperados ou da hipócrita tendencia a condenar por un só erro a entrega de toda unha vida a actividade literaria. Un só erro é abondo pra te conducir ó esquecemento. Non importa cal feito, abonda con que o haxa a xuízo dalguén sen maior renome. O caso do compostelán Neira de Mosquera é un clásico. Autor dunha obra, máis que aceptable, so se recorda del o comezo dunha narración súa: “Era de noche y sin embargo llovía”, pois é tal o esquecemento decretado sobre este autor que a xente do gremio xa cita a frase descoñecendo o seu nome.

Que dicir entón na ocasión que cito e temo? Aínda non llo sei. Acaso da súa enorme forza de vontade, a súa enorme ambición literaria, a mesma que os estólidos rexeitan esquecéndose de que non só e necesaria senón que mesmo é indispensable. A detestable non é ela, senón a cobiza e tal non foi con “Este gran don Ramón el de las barbas de chivo,/ cuya sonrisa es la flor de su figura,/ parece un viejo dios,/ altanero y esquivo,/ que se animase la frialdad de su escultura”. Así comeza o soneto de Ruben Dario que, sendo eu neno, aprendín de memoria pois o lin cada vez que acudía ós xardíns pontevedreses das Palmeiras, esculpido en pedra. Espero que alí siga.