16 de novembro: celebrando o Patrimonio Mundial

Vivimos tempos no que todo vai demasiado acelerado. O pasado domingo foi Día Internacional do Patrimonio Mundial, ou o que é o mesmo, Patrimonio da Humanidade. Cando acordei celebralo cun escrito, un par de días antes, xa enviara a este xornal a miña correspondente colaboración semanal do sábado. Di o dito que “pasou o día, pasou a romaría”, máis non quero deixar de conmemorar o 16 de novembro con que a Unesco lembra a todos os países a importancia de certos sitios que, transcendendo as fronteiras, chegan a pertencer, a ser representativos para toda a humanidade. Desta elite forman parte tanto elementos do patrimonio cultural -material e inmaterial- como do natural, ou ambos á vez.

Pero, cales son os criterios de selección pata formar parte da lista? O esencial é posuír “Valor Universal Excepcional”

España ocupa o quinto lugar no ránquin mundial, toda unha potencia que conta con cincuenta sitios xa declarados. Para que se fagan unha idea da nosa importancia, o primeiro da lista é Italia, con once máis. En Galicia existen de momento seis lugares ou monumentos con esta categoría: a cidade histórica de Santiago de Compostela, no ano 1985; a muralla de Lugo, en 2000; a Torre de Hércules, en 2009. Finalmente, as catedrais de Lugo e Mondoñedo e o mosteiro de Sobrado dos Monxes, todos declarados en 2015. Aos anteriores engádense os camiños de Santiago Francés e o do Norte. En 2018, a Unesco recoñeceu ademais a técnica de construción da pedra en seco en Galicia como patrimonio inmaterial. Existen iniciativas para que desta lista de patrimonio universal participen a Ribeira Sacra de Lugo e Ourense e a denominada Vía da Prata, respectivamente dende 1996 e 1998. En España a maioría son edificios monumentais civís e relixiosos, núcleos históricos de cidades -Toledo, Ávila, Segovia, Salamanca, etc.-, incluso arquitecturas concretas, tal que os edificios mudéxares de Aragón ben representados, entre outros lugares, en Zaragoza, Teruel ou Calatayud. Tamén destacamos os monumentos ou conxuntos arqueolóxicos que Patrimonio Mundial: o grupo de xacementos de Atapuerca, a cova de Altamira, o conxunto de arte rupestre prehistórica de Levante, a tamén rupestre de Siega Verde, que comparte coa da zona portuguesa da Foz do Côa, os monumentos megalíticos de Antequera, os monumentos talaióticos de Menorca, a explotación romana de Las Médulas e conxuntos arqueolóxicos de Emérita Augusta e Tarraco, nas actuais cidades de Mérida e Tarragona.

Pero, cales son os criterios de selección pata formar parte da lista? O esencial é posuír “Valor Universal Excepcional”, cumprindo polo menos un deste dez criterios que resumimos: i) obra de arte do xenio creador humano; ii) testemuñar un intercambio de influenzas nun período ou área concreta; iii) testemuño único ou excepcional; iv) exemplo eminentemente representativo; v) exemplo eminente de asentamento ou de interacción entre ser humano e entorno; vi) ter relación directa con tradicións, acontecementos, ideas, crenzas, etc. con significación universal excepcional; vii) representar fenómenos naturais con beleza ou importancia estética excepcional; viii) exemplos claramente representativos das grandes fases da historia xeolóxica da Terra; ix) exemplos claramente representativos dos procesos ecolóxicos e biolóxicos da Terra; x) conter os hábitats naturais máis representativos e importantes para a conservación in situ da diversidade biolóxica.

Traballo duro, ánimo e sorte -por esta orde- para a Ribeira Sacra e a Vía da Prata: “per aspera ad astra”.