Palabras de vida e unha reflexión final

Como isto non pretende ser un obituario, nin unha necrolóxica das que “sostiña” o Pereira de Tabucci naquela novela que estou seguro que tamén leu, non só por ter -o protagonista- patriarcado portugués (un pobo que tamén sentía na alma e que lle serviu de mulido refuxio nas horas ledas e nas acedas, incluso denantes de que a enfermidade lle batera nas costas con esa crueldade tal), senón porque o tal Pereira era un personaxe con connotacións acaídas para a súa visión en perspectiva respecto do pequeno e grande mundo que gustaba de debullar a cotío nestas mesmas páxinas.

Repito, como isto non pretende ser un obituario, sei que non lle parecería mal (a el, que adoitaba elevar á categoría de confidencias compartidas pequenas historias de carácter persoal) que reproduza hoxe as derradeiras conversas que mantivemos a través do whatsapp, sen outra pretensión ca demostrar ata que punto a comunicación cotiá é tamén un xeito de celebrar a vida, cousa na que era un auténtico especialista porque sabía que no niño dos contactos aparentemente intranscendentes alimentábanse tamén os afectos sen artificios, eses que moran latentes nos nosos adentros con determinadas xentes por máis que o contacto persoal non forme parte do cotián.

Non precisaba, Xosé Manuel Piñeiro, dese calor real que se transmite na cercanía porque lle salfería na faciana a nada que puña un pé na rúa

Como poderá comprobar, eu era coñecedor do seu estado. Sen embargo, non agardaba tan apresurado final porque quedaramos para retomar un vello costume que -nunca mellor dito- colleitamos durante un tempo e que as circunstancias -tantas veces alleas- nos tiñan feito adiar.

Quedaramos, non tanto para compartir un cocido, como para vérmonos. Cousa á que, a medida que a liña de vida se nos vai consumindo, todos lle imos concedendo paseniño máis importante valor.

Foi o día de Santiago, aí polas nove da maña, cando o teléfono me sinalou a alerta da súa mensaxe. O xornal recollía nun especial, entre outros, un artigo meu sobre o Día de Galicia.

- Querido Antonio, lémbrome de ti léndote en Atlántico, no meu retiro estival en Cangas, fronte ao mar, que o teño a 20 metros.

Como vai todo? Eu aquí sigo cos meus tratamentos e oficialmente xubilado, aínda que vou puntualmente a Luar e en setembro retomo á Sesión Vermú na Radio Galega. Así entretéñome un chisco, sigo relacionado co medio e teño a cabeza ocupada toda a semana.

Agardo vernos pronto. E tamén agardo que vos (nos) acompañe a saúde. Forte Aperta.

A miña resposta sucedeu de contado:

- Bos días. Isto do xornal, no fondo é un privilexio porque mantemos a cotidianidade -e os afectos- aínda que non nos vexamos fisicamente. A min acontéceme o mesmo. Hai pouco alguén me dixo que volvías estar co tratamento. Espero que malia todo sigas “progresando adecuadamente”. É certo que temos que vérmonos para falar de todo e de nada ó mesmo tempo. Alégrome moito de que volvas á radio. A cabeza ocupada é unha parte importantísima á nosa idade. Eu tamén ando próximo á xubilación. Será, se deus quere, o 21 de decembro e, entón, poderei poñerme con todo aquilo que o día a día non me ten permitido facer. Teño dous ou tres libros a medio facer. Agradezo moito que me escribiras, porque eu son un pouco deixado neste sentido. Cando veñas a Allariz avísame e xantamos en Celanova. Unha forte e agarimosa aperta.

- Por certo, información médica. Como sabes, levo tratamentos e ensaios clínicos desde hai 6 anos. Uns máis coñazos que outros, pero aquí estamos tratando de facer do Mieloma unha enfermidade crónica.

O que pasa é que o bule bule xa me ten mandado para o outro barrio moitas veces e máis agora que xa deixei o Bamboleo. Aínda que estiven cantando en Luar este pasado venres e así a miña Parroquia pudo verme fresco e coleando.

- Pois entón, encantado. Como diría o teu ínclito alcalde, “Biba Bigo”!

Días despois informoume de que estaba hospitalizado.

- No “hospi”, todo estupendo. O tratamento vai fenomenal. Abrazos.

Así pasaron os días, e os meses... e esas promesas -retóricas- que a miúdo comprometemos cando nos convocamos sen día definido, quedaron sen cumprir.

O 30 de novembro publicou unha columna sobre os “reconstituíntes infantís” -aquilo de abrirnos o apetito ós nenos co “Sanson” ou a “Quina Santa Catalina”- e con tal motivo volvemos falar.

- Como se nota que somos da quinta da quina...!, púxenlle nun breve. A súa resposta foi xa un simple e lacónico “Siii!”.

Ó día seguinte, un de decembro, feliciteino polo seu aniversario e devolveume un aínda máis conciso, “Gracias, Antonio. Apertas!”, que por desgracia non souben interpretar.

Nas semanas seguintes aínda escribiu outras dúas columnas. A derradeira quixo a fada antolladiza que saíse publicada o 21 de decembro, día de solsticio ancestral e posta de sol definitiva para a miña actividade profesional.

Non volvemos falar.

Velaí polo que arestora -na hora da despedida- me pide o corpo encher ese profundo silencio mediado entre o punto e aparte indefinido da nosa conversa e o seu tránsito final, cunha reflexión que foi motivo doutras confidencias antergas e que alude a como os ourensáns (mestres que somos no protocolo das alfombras vermellas e catedráticos na arte de elevar ós altares a paracaidistas que se achegan a nós de forma ocasional) tratamos ós ourensáns.

Non precisaba, Xosé Manuel Piñeiro, de afectos populares porque iso regalábanllo, día si e día tamén, as xentes do común cando se cruzaban con el, como ben puido comprobar calquera que tivera a oportunidade de compartir paseo por calquera lugar de Galicia.

Non precisaba, Xosé Manuel Piñeiro, dese calor real que se transmite na cercanía porque lle salfería na faciana a nada que puña un pé na rúa, como salfire a ventisca da costa nos beizos con ese agradable sabor a sal. Se cadra, por iso foi polo que procurou asento a carón do mar.

Pero si devecía -estou seguro- por ese recoñecemento público e colectivo -incluso me atrevo a dicir, institucional- sen o que -agora xa non ten remedio!- os ourensáns o temos deixado marchar.

Resúltame obrigado sinalar que por máis que algunha xente o teña pensado, non nos unía ningún lazo familiar, malia que “xogabamos” a sermos curmáns, xa que o meu “Piñeiro” procede tamén de Allariz, concretamente do lugar de San Vitoiro. É dicir, non navegan agora os meus dedos polo teclado ó albedrío de ningún outro vencello que non sexa o dos afectos recíprocos xurdidos, curiosamente, hai moitos anos, dun desencontro ocasional.

Xosé Manuel Piñeiro non precisou de ouropeis de artificio, medallas de folla de lata, nin alfombras vermellas para terse sentido querido por ourensáns e non ourensáns.

Repito. A miúdo, os ourensáns somos quen de abrirlle as portas do ceo -obnubilados- a quen chega de fóra e enchémoslle de medallas o peito, mentres ós nosos transformámolos en seres inanes ou transparentes, por máis méritos que atesouren, e dámolos por ben pagados cunha palmadiña esporádica no ombreiro para que “vaian tirando” e non se sintan mal.

Por sorte para el -desando palabras-, Xosé Manuel Piñeiro non precisou de ouropeis de artificio, medallas de folla de lata, nin alfombras vermellas para terse sentido querido por ourensáns e non ourensáns.

Pero iso non obsta para que moitos saibamos que se teña ido -estou certo- con esa rémora interior de non terse visto receptor do “cariño oficial” que Ourense non lle concedeu cando debía.

Un cariño que -volvo de novo atrás- el soubo alimentar coa ferramenta honesta da súa palabra de comunicador veraz, coa súa cristalina bonhomía e, sobre todo, con ese inmenso amor á terra -á Parroquia, dicía- que o viu -que nos viu- nacer e á que eu hoxe -na hora da despedida- convido sinceramente a reflexionar.