Entre a barbarie e a liberdade

Hai datas que o calendario non debería deixar pasar sen deterse un intre. O 9 de novembro é unha delas. Un día que, en anos distintos, quedou gravado na memoria da humanidade por dous acontecementos que, aínda que de signo ben diferente, marcaron profundamente o curso da historia europea. Un deles representa a escuridade máis absoluta do ser humano; o outro, a esperanza de que os muros, mesmo os que parecen eternos, poden acabar derrubándose.

Na noite do 9 de novembro de 1938, a Alemaña nazi desencadeou unha brutal onda de violencia contra a poboación xudía. Pasou á historia co nome de Noite dos Cristais Rotos, pola multitude de escaparates esnaquizados que cubrían as rúas. Sinagogas incendiadas, comercios saqueados, vivendas arrasadas e miles de persoas humilladas e agredidas. Máis de trinta mil xudeus foron detidos e enviados a campos de concentración. Non foi un estalido espontáneo de violencia, senón unha acción organizada polo réxime nazi, que evidenciaba ata onde podía chegar o odio cando se converte en política de Estado.

Aquela devastación non foi un episodio illado, senón un dos pasos decisivos cara ó horror que viría despois: a persecución sistemática e o exterminio de millóns de persoas durante o Holocausto. A Noite dos Cristais Rotos deixou ó descuberto a indiferenza, a complicidade e o silencio dunha sociedade que, en boa medida, asistiu sen reaccionar. Porque a barbarie non sempre comeza nos campos de exterminio; ás veces comeza cando se acepta a discriminación, cando se mira para outro lado ou cando se considera que a dignidade duns seres humanos vale menos ca a doutros.

Cincuenta e un anos despois, en 1989, Europa viviu unha escena radicalmente distinta. En Berlín, tras décadas de división, o Muro que separaba a República Democrática Alemá da República Federal Alemá comezou a abrirse. Aquel símbolo de formigón, arame a vixilancia, que durante moitos anos dividira familias, amizades e vidas, converteuse de súpeto nun lugar de encontro. Miles de persoas cruzaron os pasos fronteirizos, abrazáronse, choraron e empezaron a derrubar, coas súas propias mans, unha barreira que parecía imposible de vencer.

Dous acontecementos e dúas leccións para a humanidade. En 1938, o odio levantaba muros de intolerancia e sementaba a destrución; en 1989, a vontade de liberdade derrubaba os muros que separaban os pobos. A historia pode avanzar cara á barbarie cando esquecemos a dignidade humana, pero tamén pode abrir camiños de esperanza cando os pobos deciden non resignarse.