Do progreso e a velocidade ferroviaria

Amo o ferrocarril desde que a miña nai me levaba da man para ver pasar ou deterse os trens na miña infancia. Entusiasmábanme aquelas inmensas locomotoras negras fumarentas e os vagóns de madeira desde os que podía ver a paisaxe sen cristais interpostos e gozar do aire cálido do verán e a néboa dos invernos. Ao longo de tres cuartos de século desfrutei co progreso ferroviario ou heime encabuxado cos seus repetidos atrasos, xantei nas súas cafetarías, pasei longas noites nos seus coches camas, chorei o peche de estacións ou de liñas máis útiles que románticas e gardo na memoria pequenos ou grandes accidentes desde un sucedido aos meus nove anos no que morreron media ducia de rapaces do meu colexio. Andando por Europa en máis dunha ocasión envexei o progreso das súas liñas, ata que chegados os anos noventa, antes das Olimpíadas e da Expo-92, empezamos a coller carreira e deixamos atrás aos nosos veciños. Hoxe os ferrocarrís españois superan comparativamente en quilómetros, infraestruturas, puntualidade e usuarios aos do resto de Europa.

Con frecuencia vou e volvo a Madrid no mesmo día, acostumo viaxar a Cataluña, Extremadura e Andalucía satisfeito coa economía do tempo empregado, a tranquilidade e o cómodo estar dos nosos modernos trens. Prefiro o tren a calquera outro medio de transporte. E, a pesar dos agoireiros, nunca sentín temor no en tanto dos contados e terribles accidentes que con algunha frecuencia non desexada crúzanse nos nosos camiños de ferro. Hoxe, por razón obvia, teño na memoria Angrois e Adamuz, dous topónimos pegados para a eternidade a dous accidentes da alta velocidade, aos que agora deberemos unir o de Urda. Tres casos nos que, por encima ou pola suplencia das infraestruturas e do uso dos medios mecánicos e informáticos, debemos anotar os factores e comprensibles fallos humanos. A unha chamada telefónica sumada a un exceso de velocidade por descoido do maquinista podemos contrapoñer cantas deficiencias técnicas dexesemos; a un tramo de raíl mal soldado, ídem de lenzo; a unha mala interpretación dos protocolos por un controlador sumarémoslle canto vinga a conto, pero sempre nos atoparemos co fallo individual comprensible ou non e a responsabilidade política gústenos ou non. Nestas horas estamos a vivir o drama do choque en Urda, despois dos minutos de silencio aparecerán os carnazais, as dimisións, as investigacións, os propósitos, os funerais e o queixume do que podía ter sido e non foi.

Ao meu modo de ver é moi cuestionable que na cabeceira do tren só vaia un único condutor sobre quen recae toda a responsabilidade do bo destino de centos de persoas. Paréceme cuestionable que a maioría das infraestruturas funcionen grazas á informática deixando á fatiga dun único profesional a corrección dos fallos do computador. E non creo xusto achacar a un só soldador o colapso dun tramo de vía. E todo isto e máis tendo en conta que a alta velocidade dos desprazamentos desprazou o sentido profesional aos argumentos da economía, do mercado, da rendibilidade das empresas e das políticas partidarias.

Na xestión do transporte confundimos progreso con velocidade. Agora, cada vez que viaxo de Santiago a Madrid en tres horas e uns minutos pregúntome que gaño arriscando a miña vida a 300 quilómetros por hora, gustaríame saber que pensamentos moven ao maquinista, boto de menos un cinto de seguridade e desconfío da feble estrutura do vagón onde leo un libro ou charlo comodamente cunha descoñecida. Aínda así continuarei amando o tren.